Top

UNTL fó ona graduasaun ba estudante na’in-30.000 durante nia ezisténsia tinan 26

Reitór UNTL, Joviano António da Costa. Imajén TATOLI/Egas Cristóvão

DILI, 18 Novembru 2026 (TATOLI)—Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL) fó ona graduasaun ba estudante na’in-30.000 durante nia ezisténsia tinan 26. Maski hetan progresu iha dezenvolvimentu institusionál no formasaun rekursu umanu, universidade ne’e kontinua hasoru dezafiu iha área rekursu umanu, liuliu kona-ba númeru dosente sira-ne’ebé iha grau doutoramentu.

Reitór UNTL, Joviano António da Costa, hateten katak to’o agora universidade ne’e konsege fó graduasaun ba estudante na’in-30.000, ne’ebé sai indikadór ida kona-ba dezenvolvimentu institusionál durante tinan 26 nia laran.

“To’o agora UNTL fó ona graduasaun ba ema rihun 30. Ita hotu sai sasin ba dezenvolvimentu UNTL nian, ne’ebé la’ós ha’u de’it mak dehan. Klaru katak UNTL ne’e harii tinan 26 ona, no se kompara ho ema joven ida, ita bele dehan katak universidade ne’e komprende ona buat barak,” Reitór ne’e dehan ba TATOLI, iha nia kna’ar-fatin, Kuarta ne’e.

Nia afirma katak, durante prosesu dezenvolvimentu UNTL nian, universidade ne’e hasoru dezafiu oioin, maibé mós atinje susesu barak, inklui kapasidade atu harii no dezenvolve universidade ida-ne’ebé fó kontribuisaun ba formasaun jerasaun foun Timor-Leste nian.

Joviano esplika katak, maski iha períodu difísil, UNTL kontinua hala’o ninia kna’ar atu forma joven sira liuhusi edukasaun universitária. To’o agora, estudante na’in-30.000 mak ramata ona sira-nia estudu iha universidade ne’e.

“Sira-ne’e agora kontribui no fó apoiu ba ita-nia nasaun RDTL. Ida-ne’e mak ha’u bele dehan katak sai susesu ida. Maibé, dezafiu mós iha nafatin, tanba to’o agora profesór sira seidauk hotu hetan formasaun tuir padraun ne’ebé ita hakarak,” nia haktuir.

Joviano António da Costa hateten katak, iha universidade sira iha mundu tomak, padraun ba dosente ne’ebé hanorin iha universidade mak tenke iha grau doutoramentu. Maibé, iha UNTL, to’o agora dosente na’in-120 de’it mak iha grau doutoramentu, hosi dosente na’in-500 resin.

“Konta matemátika, ne’e signifika katak 25% de’it mak hetan ona grau doutoramentu. Tanba ne’e, ita presiza esforsu maka’as. Maski universidade ne’e iha ona ezisténsia kle’ur, atinjimentu iha área rekursu umanu, liuliu ba dosente sira, sei kontinua sai dezafiu,” nia dehan.

Nia hatutan katak, iha universidade ne’e, iha fakuldade sanulu (10) no departamentu hamutuk 40 resin, maibé seidauk fakuldade hotu-hotu atinje padraun ne’ebé presiza. Aleinde ne’e, ekipamentu no infraestrutura ne’ebé suporta prosesu ensinu no aprendizajen mós seidauk kompletu atu garante prosesu akadémiku hotu-hotu la’o ho di’ak.

Joviano konsidera katak situasaun ne’e sai hanesan kna’ar no responsabilidade ba dosente sira ne’ebé hala’o sira-nia funsaun iha estrutura universidade nian.

“Iha mandatu ida-ne’ebé ami hahú iha universidade ne’e, iha tinan 25 nia laran, ami komesa servisu atu dezenvolve universidade ne’e. Iha períodu tinan lima, ida-ne’e mak esforsu ne’ebé ami halo atu rezolve problema sira-ne’e etapa bá etapa,” nia tenik.

Kontestu

UNTL iha 17 Novembru 2026 liubá selebra ona nia aniversáriu ba da-26, husi nia fundasaun iha 17 Novembru 2000. Universidade públika ne’e harii liuhusi prosesu fuzaun entre Universitas Timor Timur (UNTIM), ne’ebé harii iha 01 Outubru 1986, no Politeknik Dili, ne’ebé hahú nia atividade iha inísiu tinan 1990.

Iha inísiu, UNTL hahú ho fakuldade lima no departamentu 13. Durante nia dezenvolvimentu, universidade ne’e kontinua aumenta ninia unidade akadémika no programa estudu atu responde ba nesesidade edukasaun superiór iha Timor-Leste.

Iha tinan 2026, UNTL lidera husi Reitór Joviano António da Costa, ho mandatu 2026–2031. Universidade ne’e kontinua fó-atensaun ba hadi’a kualidade akadémika, peskiza sientífika, dezenvolvimentu rekursu umanu no kooperasaun ho instituisaun edukasaun superiór iha rai-laran no rai-li’ur.

Klik notísia relevante sira iha kraik hodi lee:

  1. História Universidade Nacional Timor Lorosa’e (UNTL) — informasaun kona-ba fundasaun UNTL, prosesu fuzãu no dezenvolvimentu universidade.
  2. Estatutu Universidade Nacional Timor Lorosa’e – Governu Timor-Leste — baze legál no estatutu UNTL.
  3. Governu partisipa iha selebrasaun aniversáriu ba da-26 UNTL — informasaun kona-ba selebrasaun aniversáriu, planu estratéjiku no situasaun universidade iha 2026.

Jornalista: Osória Marques

Editór: Xisto Freitas da Piedade

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!