Don Virgílio: “Semana Santa tempu atu perdua malu”

DILI, 10 abríl 2022 (TATOLI)—Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Dili, Don Virgílio do Carmo da Silva, SDB, husu ba sarani sira atu semana santa ne’e buka perdua malu tanba liuhosi perdua malu mak orasaun sira-ne’ebé sarani sira hasa’e ba Maromak bele to’o iha reinu lalehan.
Arsebispu ne’e esplika, Jesus komprende ema maksalak sira no dala barak susar atu perdua malu bainhira halo aat ho liafuan no hahalok sira dala ruma ema ne’e sente kanek ida-ne’ebé todan, tanba dala ruma bele fó perdaun ho liafuan ne’ebé sai hosi ibun maibé realidade defisil tebes atu tau iha prátika.
“Jesus sente ida-ne’e, tanba ne’e ho orasaun iha semana santa ida-ne’e. Jesus konvida ita sarani sira hatu atu la’o tuir nia dalan atu ita-nia semana santa ne’e, ita-nia orasaun sira bele to’o nia reinu lalehan,” Don Virgílio do Carmo da Silva, SDB, hateten iha ninia omilia iha selebrasaun misa Domingu ramos nian iha Igreja Katedrál Vila Verde, Dili.
Ema balun dehan, sira loro-loron reza hanesan Jesus maibé dala ruma nia orasaun sira-ne’e seidauk hato’o ho didi’ak karik, tanba orasaun sira-ne’e refleta ona perdaun ba maluk sira-ne’ebé fó todan.
Tuir nia, se ida-ne’e mak seidauk halo entaun Na’i Jesus husu atu hadi’a liután hahalok sira-ne’e, tanba iha tempu semana santa ida-ne’e hanesan momentu di’ak ida, atu ema hotu bele haree fila-fali oinsá nia orasaun sira tuir duni Jesus ninia hakarak ka lae.
“Ida-ne’e mensajen ida mai ita iha semana santa ne’e atu haree didi’ak. Dala barak iha ita-nia komunidade, família ka Instituisaun ne’ebé ita servisu ba iha mós hahalok balun aat. Ita la imajina ita-nia maluk balun halo buat ruma la kona ita-nia laran, depois ita julga nia tanba nia halo aat mai ita, hodi la hatene ka komprende tanbasá mak nia halo hanesan ne’e mai ita. Maibé, Jesus komprende hahalok sira-ne’e hanesan Nia komprende frajilidade Pedro nian,” nia esplika.
Don Virgílio husu ba sarani sira buka atu halo tuir buat ne’ebé Jesus husik hela, labele julga maluk sira hosi aparénsia eksternál kondena maluk sira-ne’e haree de’it hosi buat li’ur nian, tanba Jesus konvida atu ema bele komprende mós susar no difikuldade no frajilidade hosi maluk seluk nian mós.
“Ita rona iha kalváriu la loos Jesus mesak maibé iha mós na’ok-teen na’in-rua mak prega hamutuk ho Jesus molok nia hakotu iis iha krús tutun. Nia lori na’ok-teen ida hamutuk ho nia iha reinu lalehan, ne’e atu dehan mai ita katak esperansa iha ita hotu, reinu lalehan la esklui ema ida. Maske ita nia moris sai ema sala-na’in mós bainhira ita hatene rekoñese hanesan na’ok-teen ne’e, ita hotu sei bele hola parte iha Maromak nian reinu,” nia dehan.
Tanba ne’e, nia enkoraja sarani sira atu simu krús ida-ne’e liuhosi orasaun tanba hosi orasaun mak Jesus hetan forsa atu fiar lori nia krús to’o rohan ne’ebé iha evanjellu São Lucas hateten; hosi orasaun mak Jesus haree hanesan anju ida-ne’ebé mosu fó korajen no eperansa hodi haforsa Nia no iha orasaun mak Jesus deskobre sentidu boot terus no mate ne’ebé sei mosu ba Nia.
Liuhosi orasaun mak Jesus bele komprende Maromak nia vontade tanba molok Jesus atu simu krús todan ida-ne’e, Nia ba halo ninia orasaun ikus iha Jardín oliveira hodi harohan tanba iha orasaun ne’e Jesus komprende Maromak nia vontade hodi manifesta jestu boot liu hotu domin saran an nian.
“Iha orasaun mak Jesus halo desizaun ida koraziozu, eroiku Nia husu La’ós ha’u-nia vontade maibé Aman (Maromak) nia vontade,” nia dehan.
Terus hotu ne’ebé Jesus simu ne’e la’ós derrota, la’ós fallansu maibé vitória domin nian no iha orasaun mak Jesus aprende atu luta hasoru konfrontasaun entre buat di’ak no buat aat, tanba hosi orasaun mak Jesus hatudu nia domin ne’ebé boot liu ba sira-ne’ebé buka nia mate hodi manán ódiu, manán lia-falsu ho lia-loos.
Iha Domingu ramos ne’e, Dón Virgílio konvida sarani sira hotu atu hanoin Jesus nia paixaun atu tama ba Jerusalem hodi tuir Jesus Kristu nia terus, mate no ninia moris hias nian, tama ba Jerusalem hahí Jesus nu’udar liurai hodi lori Ramos iha liman sai nu’udar sinál triunfu Vitoria Jesus manán ho ninia krús.
“Ohin, Evanjelista São Lucas, konvida ita atu la haree de’it ba nia terus, la haree de’it ba sofre ita-nia Jesus Kristu nian maibé ita haree razaun tansá mak nia saran an. São Lucas uza liafuan Paixaun la loos kona ba terus, maibé nia hanaran Paixaun de amór (paixaun domin nian) tanba domin ida-ne’e mak nia saran an no domin ida-ne’ebé Na’i Jesus Kristu hatudu liuhosi evanjellu ne’ebé ohin ita rona,” nia esplika.
Se Jesus mak halo tuir de’it ninia vontade ka Nia mak la preokupa ho mundu, Nia hili atu hakmatek iha Nazare (ninia moris fatin) maibé tanba domin ba mundu nia deside la hili Nazare nia knua, Nia hili Jerusalem tanba nia preokupa ho mundu ida-ne’ebé domina ho ema nia moris.
“Mundu nia aat ne’ebé domina ho ema-nia moris, mundu ida-ne’ebé hamosu egoízmu, hamosu kompetisaun no ikus mai hamosu arogansia, ódiu, vingansa, violénsia hodi sai atan ba ita-nia an ba ita-nia hahalok nakukun sira tanba ita sei iha hela mundu ida nakukun ninian,” nia dehan.
Jesus hili Jerusalem tan nia hakarak aprezenta ba mundu foun, reinu foun no espíritu foun, mundu foun ida-ne’e mak ohin ema rona iha Evanjellu São Lucas ninian hodi dehan ‘Ha’u hakarak foti de’it karáteristika balun bele sai hanesan referénsia pontu de reflesaun iha semana santa’.
Primeiru bainhira ko’alia kona-ba mundu foun ida-ne’ebé harii ho domin tanba Jesus hahú nia terus, nia halibur eskolante sira hodi han ikus ho sira hodi kaer kalix foti-sa’e ba leten hodi dehan ‘Halo ida-ne’e hodi hanoin ha’u” hanesan sinál domin ninian.
Mundu foun ida-ne’ebé harii ho domin hodi fó an ba ema seluk nia di’ak, fó ninia an nu’udar paun ai-han atu bele fó ksolok ba ema seluk hosi la hanoin ba nia an, fó nia domin ba ema seluk liu-liu ba ema seluk ne’ebé hakarak nia mate no la gosta nia.
Jesus mós dehan ba ninia eskolante sira, sé mak hakarak konstrui mundu foun ida-ne’e, mundu domin ida-ne’e nian tenke banati tuir ezemplu ida-ne’e ”halo ida-ne’e hodi hanoin ha’u”.
Segundu kuandu han hotu tiha, Jesus hanorin ninian eskolante sira podér ida-ne’ebé loloos, tanba tendénsia ida-ne’ebé ema baibain iha maka hakarak sai boot, hanesan mós eskolante sira hosi mundu tuan ida-ne’e ema hakarak hetan fama no atensaun, mundu ida-ne’ebé nakonu ho prestíjiu no buat di’ak oioin.
Maibé, tuir nia, mundu ida-ne’ebé Jesus hakarak lia-loos ida mak Jesus hakarak mundu ida atu tun liu ba fatin ki’ik no ikus liu atu ema bele iha kbiit no ksolok atu ema ne’ebé ki’ik no ki’ak-liu ho bele hetan domin ida loloos.
Jesus dehan ba ninia eskolante sira katak sai boot la loos ida-ne’ebé tuur iha meza maibé ida ne’ebé serbí, ne’eduni Nia mai laloos atu tuur iha meza maibé atu sai servidór.
Ida-ne’e mak karáteristika Jesus nian ne’ebé São Lucas konvida ita atu haree iha semana santa ne’e nia laran no id-ne’e mak sarani sira tenke banati tuir hahalok Nai Jesus nian.
Eskolante sira haree buat sira-ne’e mesak di’ak maibé la loos fasil, tan ne’e Jesus harohan ba mundu atu labele monu ba tentasaun no mundu foun ida-ne’e tenke karáteriza ho orasaun no tentasaun sira-ne’e sempre halo ema monu ba sala.
Jornalista : Tomé Amado
Editór : Cancio Ximenes

