DILI, HEADLINE, POLÍTIKA

Hametin pás-dezenvolvimentu tenke hatuur valor luta-na’in atu liberta povu

Hametin pás-dezenvolvimentu tenke hatuur valor luta-na’in atu liberta povu

Deputadu PD, Adriano do Nascimento. Foto TATOLI

DILI, 18 agostu 2022 (TATOLI)—Deputadu hosi Partidu Demokrátiku (PD), Adriano do Nacimento, hateten atu hametin pás, estabilidade no dezenvolvimentu iha Timor-Leste liu-liu iha selebrasaun loron referendu ba dala-XXIII ne’e, tenke hatuur valór luta-na’in sira-nian atu liberta povu.

Notísia Relevante: Riak Leman: Rekonsiliasaun hahú hosi Xanana Gusmão

“Ita ko’alia kona-ba hametin pas no dezenvolvimentu ba nasaun ida-ne’e, ha’u hanoin tema ida ne’e mós sei relevante ho situasaun moris ida agora. Ita ko’alia kona-ba pás, no dezenvolvimentu ne’e, klaru, ita tenke hatur ita-nia sentidu ne’e ba iha luta valór no prinsípiu  luta ita-nia luta-na’in sira-nian liu-liu sira-nia mehi ne’ebé atu liberta povu,” Deputadu Adriano do Nacimento hateten ba Agéncia TATOLI relasiona ho komemorasaun loron konsulta populár ba dala-XXIII ne’ebé foti tema “Ho espiritu loron konsulta populár 30 agostu 1999 mai ita hametin pás no estabilidade ba dezenvolvimentu iha ita-nia rai Timor-Leste”, iha Parlamentu Nasionál, kuarta ne’e.

Signifika katak tenke halo dezenvolvimentu ne’ebé dignu no tenke kria pás iha nasaun ida-ne’e, liu-liu pás iha komunidade nia leet. Maibé ko’alia kona-ba pás mós tenke konsiente ho reflesaun durante tinan 20 resin ne’e, pás iha kontextu istória pasadu mós no  pás iha kontestu ohin ba oin.

“Ita ko’alia kona-ba pás hodi haree fila-fali ba istória uluk ninian signifika katak ita tenke ko’alia ona ba ida-idak ninia pozisaun polítika, ida-idak nia envolvimentu polítika liu-liu iha diferensa polítika hanesan balun hakarak ukun an no balun hakarak ho Indonézia. Buat sira-ne’e ko’alia kona-ba internál Timor laran no povu iha Timor mós balun hanoin ka hanesan,” nia dehan.

Maibé, nia dehan, ko’alia kona-ba entre nasaun viziñu Indonézia ne’ebé foin daudaun Prezidente Repúblika halo vizita hasoru malu mós ho lidér pro-autonomia no timoroan sira iha Timor Osidentál, ne’e misaun diplomátika ida ne’ebé mós atu ko’alia ba malu kona-ba istória pasadu ninian.

“PR ko’alia mós ho lidér pro-autonomia sira iha tempu ne’ebé liu, desizaun polítika la hanesan. Maibé, agora ko’alia ba malu hanoin ida-ne’e mós hanesan maneira ida atu kria pás iha ita-nia rai no entre nasaun rua,” nia hateten.

Nune’e, PR tenke mantein ho misaun ne’e no parte Governu, Parlamentu Nasionál, polítiku sira no povu hotu.

Kona-ba kestaun sidadania ne’e buat ketak ida, maibé pasadu ne’e sira iha ne’e hotu situasaun moruk no di’ak mós timoroan enfrenta no agora kestaun prezente kona-ba pás no dezenvolvimentu.

Membru Deputadu Komisaun A trata asuntu Justisa Konstituisional ne’e hateten ba dezenvolvimentu haree ba situasaun ohin loron sai dezáfiu mak krize ekonómia, tanba funu iha Rússia no Ukránia, COVID-19, nune’e buat sira-ne’e hotu ko’alia kona-ba pás no dezenvolvimentu mak tenke ko’alia kona-ba Estadu nasaun ida agora daudaun ne’e TL iha problema.

“Hanesan reseita Estadu ninia ita-nia fundu petróleu tun ba daudaun depois ita-nia fonte reseita alternativa petroliferu hanesan Greater Sunrise ne’e seidauk iha serteza. Bayu Undan atu hotu ona, nune’e ita lidér polítilu sira tenke buka ona meiu ekonómia finansa hodi kria pás kuandu ema laiha osan, laiha hahan, moris ladi’ak ne’e ita ko’alia kona-ba pás,” nia hateten.

Tanba povu bainhira hamlaha, pás en-kestaun no nasaun bainhira laiha meiu atu hamoris nia povu ne’e sai problema, entaun tenke antesipa krize ekonomia mundiál no antisipa mós reseita Estadu atu ko’alia kona-ba polítika Estadu tenke halo ona poupansa.

Notísia Relevante: PR Horta: tempu ona hatudu Timor-Leste nia onestidade kona-ba rekonsiliasaun

“Buka ona rekursu alternative, se lae aban bainrua fundu petróleu hotu mak ita ko’alia kona-ba pás no dezenvolvimentu ne’e labele,” nia dehan.

Nune’e ho perspektiva ba oin ho tema selebrasaun loron konsulta populár ne’ebé iha esperansa no konfiansa katak TL sei rezolve kestaun krítiku sira-ne’e ho mós polítika Governu nian bele refleta iha desizaun polítika liu-liu orsamentasaun Estadu ho ninia programa.

Deputadu hosi bankada opozisaun ne’e ninia hanoin kona-ba hametin pás no estabilidade relasiona ho asaun Prezidente Repúblika (PR) nian halo rekonsiliasaun ho timoroan sira iha Timor Osidentál liga ba dokumentu fraternidade umana, ida-ne’e la’ós dokumentu úniku ida asaun ne’ebé Xefe Estadu halo, tanba ko’alia rekonsilasaun ne’e ko’alia kona-ba komisaun rekonsilasaun ida uluk nia dokumentu no depois kontaktu sira ba iha ne’eba.

“Ho dokumentu ida iha foin daudaun ne’e, ha’u hanoin buat sira-ne’e hotu nu’udar meiu ida maibé kestaun agora ne’e mak kestaun vontade, onestidade no mós konsensu. Kuandu Prezidente Republika ho nia delegasaun hasoru Eurico Guterres ema balun dehan ida-ne’e ladi’ak, hanoin ne’e kestaun ita-nia vontade. Ha’u hanoin ho Indonézia rezolve dame malu ona maibé entre timoroan ho timoroan mak sai ona sidadaun Indonézia hakuak malu hanesan Prezidente Horta halo ne’e ladi’ak, nune’e tempu ona atu tau onestidade” nia hateten.

Mezmu nune’e, nia hatutan, timoroan iha TL tenke respeita sira-nia sidadania nu’udar Indonézia maibé mós tenke konsiente katak sira-ne’e timoroan ne’ebé nasaun viziñu, ko’alia ba malu hodi hodi bele la’o ba-mai laiha problema oinsá kria estabilidade no pás liután.

Membru Parlamentu Nasionál, Deputadu Adraino do Naciomento, hakarak parabeniza povu tomak iha komemorasaun loron konsulta populár ba tinan ne’e no liu-liu ba sira-ne’ebé dedika an sira-nia vida,  dignidade hodi liberta patria ida-ne’e ho povu liuhosi sira-nia votu ne’ebé ho esforsu kontribuisaun estraórdinariu ne’ebé iha tempu ne’eba fó ona biban atu fó desizaun polítika ida maske liuhosi votu.

Notísia Relevante: Konseitu rekonsiliasaun transforma ona iha relatóriu CAVR “Chega!”

Jornalista : Nelson de Sousa

Editór      : Cancio Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!