Top

Joven-sira tenke hametin unidade nasionál hodi kontribui ba pás no estabilidade

Grupu Fundasaun Kultura Le-Ziaval, aprezenta dansa kultura iha ambitu aniversáriu Banku Sentrál Timor-Leste (Sigla-Portugés BCTL) ba-dala 11, iha salaun OKA Dili, tersa (13/09). Imajen Tatoli/Francisco Sony

DILI, 15 setembru 2022 (TATOLI)— Komandu Operasaun Konjunta Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) ho FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), hamutuk ho Prezidente Komisaun Reguladór Arte Marsiál (CRAM), Prezidente Konsellu Nasionál Juventude Timor-Leste (CNJTL), kinta ne’e, hala’o diálogu komunitária ho autoridade lokál no membru Organizasaun Arte Marsiál (GAM) no Grupu Arte Rituál (GAR) , iha postu administrativu Kristu Rei, Munisípiu Dili.

Iha diálogu komunitáriu ne’e, foku liu ba sidadaun liuliu juventude iha papél importante atu hametin unidade nasionál hodi garante pás no estabilidade nasionál.

Biban ne’e, Prezidente Konsellu Nasionál Juventude Timor-Leste (CNJTL, sigla portugés), Maria Dadi Soares Magno, husu ba sidadaun hotu liuliu joven-sira tenke ka’er metin prinsípiu unidade nasionál hodi hametin pás no estabilidade iha Timor-Leste.

Prezidente CNJTL, Maria Dadi Soares Magno. Imajen Tatoli/Egas Cristovão.

“Ha’u husu ba joven sira atu ka’er metin prinsípiu undade nasionál, nune’e kria pás no estabilidade iha ita nia rai atu ita hotu moris iha situasaun hakmatek hodi bele kontribui ba aseleira dezenvolvimentu,” Prezidente CNJTL ne’e hateten iha ámbitu diálogu komunitáriu ba prevensaun konflitu iha postu Kristu Rei, kinta ne’e.

Tanba, nia dehan erói sira ne’ebé fó aan ba mate hodi luta liberta pátria, iha mehi ida atu timoroan hotu hametin unidade nasionál hodi hatutan sira nia luta ba liberta povu hosi ki’ak no mukit.

“Atu liberta povu mak tenke iha dezenvolvimentu, maibé dezenvolvimentu atu la’o mak tenke iha pás no estabilidade, nune’e joven sira iha resposabilidade atu garante pás no estabilidade atubele dezenvolvimentu mós bele la’o” nia fó hanoin.

Iha biban hanesan, Segundu Komandante PNTL, Munisípiu Dili, Superintendente, João Sancho Pires, dehan realiza diálogu komunitáriu ne’e atu sidadaun hotu, hahú hosi autoridade lokál, direjente GAM no GAR inklui juventude garante pás no estabilidade.

“Ha’u husu ba parte hotu liuliu líder komunitariu sira no líder Arte Marsiál no Rituál sira no juventude tomak atu koopera hamutuk hodi lori fali situsaun ida iha pás no estabilidade ba sosiedade hodi ita populasaun sira sente seguru no hakmatek.

Segundu komandante PNTL Munisipiu Dili Superintendente Assistente, Joao Sancho Pires. Imajen Tatoli/Francisco Sony

Durante loron lima ba implementasaun operasaun konjunta fó pontu pozitivu tebes tanba situsaun seguransa iha tempu kalan no loron hahú la’o hakmatek no iha bairru sira ne’ebé risku ba konflitu sira mós hakmate no númeru krime hahú menus.

Komandu PNTL Munisipiu Dili sei kontinua nafatin operasaun pasa revista ba karreta no motór inklui arma branka iha kapitál Dili atu garante populasaun bele livre halo movimentu iha tempu kalan no loron ho seguru.

Nune’e mós, Prezidente Komisaun Reguladora Arte Marsiál (KRAM), Octavio da Conceicão, husu ba direiente Grupu Arte Marsiál (GAM) no Grupu Arte Ritúal au koopera ho ekipa operasaun konjunta FALINTIL- Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) no Polisia Nasionál Timor-Leste(PNTL) inklui autoridade suku no postu atu garantia estabilidade no pás iha munisipiu Dili.

Nia dehan kuandu dirijente GAM no GAR maka la kontrola sira nia membru hodi komete krime perturbasaun orden públiku mak KRAM sei fó xamanda.

Tanba, Iha segundu diretiva KRAM nian hateten organizasaun GAM liuhosi nia membru sira ne’ebé  komete infrasaun sei hetan xamada atensaun, nune’e mós  bele hetan  suspensaun ba sira nia atividade no bele aplika koema  hOsi $200 to’o $2.000.

“Kuandu arte marsiál sira komete krime orden públiku ne’e  responsablidade individuál  no idak idak sei responsavél tuir grau krime ne’ebé maka membru arte marisial sira komete,” nia afirma.

Lei bandu GAM apoia partidu

Prezidente KRAM, hateten, lei númeru 5/2017 kona-ba rejime juridíku arma branka, arte marsiál no rama ambon la autoriza Grup Arte Marsiál (GAM) apoia partidu polítiku iha kampaña.

Prezidente Komisaun Reguladora Arte Marsiais (KRAM), Octavio da Conceição “Anus”. Imajen Tatoli/Francisco Sony

“Lei númeiru 5/2017 iha artigu 5 la autoriza organizasaun arte marsiál ninian envolvimentu  iha kampaña eleisaun,” nia afirma.

Nia dehan bainhira KRAM deteta GAM ida apoia partidu polítiku sira iha kampaña eleisaun Parlamentár tinan oin mak PNTL sei atua.

“KRAM sei hasai pareser ida ba Komandu PNTL atu kansela organiazaun arte marsiál ne’ebé tuir atividade partidu polítiku iha tinan oin tanba lei maka la fó dalan,” katak

Hanesan sidadaun iha direitu siviku no polítiku atu exerse direitu iha eleisaun, maibé lori individua, la’ós lori GAM ba apoia partidu ida iha kampaña eleisaun parlamentár.

Kria lei ba GAR

Entretantu, Prezidente KRAM ne’e mós akresenta daudaun hahú iha faze estudu no konsultasaun líder Grupu Arte Rituál (GAR) atu bele kria lejizlasaun ida hodi regula grupu arte ritual sira.

Governu halo no konsulta públika sira atu bele hatene loloos natureza jurídika saida maka atu kria hodi bele regula Grupu Arte Rituál.

“Ita presiza iha konsulta públika no presiza iha peskiza atu bele hatuur loloos iha lei hodi regula tanba arte rituál ne’e mai ho natureza liga ho kultura no liga direta mós ba prosesu luta libertasaun pátria,” nia afirma.

Grupu Arte Rituál “77” prontu koopera

Iha fatin ketak, Jerasaun Antigu Dalas hitu “77”, Estevão Freitas Espiritu Santo, hateten daudaun sira-nia parte halo hela preparasaun atu aprezenta sira-nia programa ba SEJD iha enkontru daruak no prontu koopera hodi kria lei ba sira.

“Kona-ba atu regula arté rituál ne’e mak ami prepara hela ami-nia estatutu sei aprezenta fali ba iha Komisaun Reguladóra Arté Marsiál (KRAM) hodi aprezenta fali ba Sekretáriu Estadu Juventude no Desportu (SEJD), oinsá kria lei ida hodi regula ami,” dehan Estevão ba Agência TATOLI.

Tanba, SEJD husu atu sira aprezenta atividade saida de’it mak durante ne’e sira halo, atu nune’e KRAM bele estuda, maibé líder hotu sei tuur hamutuk foin iha desizaun ruma.

“Sira hakarak ami atu ko’alia atividade saida de’it mak dalas hitu “77” halo, maibé ami seidauk prepara, nune’e ami seidauk bele hato’o ba sira, tempu badak prepara ami sei relata ba sira hafoin hein sira fó rezultadu,” jerasaun antigu ne’e hateten.

Hosi estudu no peskiza ne’ebé halo atu define arté rituál sira ne’e bele enkuadra iha Ministériu Asuntu Kombatente no Libertasaun, Ministériu Asuntu Arté no Kultura no SEJD

“Nune’e, ha’u ba membru 77 hotu iha timor laran hotu atu tuur hakmatek labele halo provokasaun tuun sa’e hodi hein desizaun saida mak Governu atu foti ba sira liuliu kria lei hodi hametin organizasaun ho estatutu rasik,” katak.

Notisia relevante: PNTL: operasaun konjunta konsege halo Dili hakmatek

Jornalista: Natalino Costa/ Hortencio Sanchez

Editór       : Florencio Miranda Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!