DILI, 07 marsu 2023 (TATOLI)— Inistitutu Petróleu no Jeolójia (IPG, sigla portugés), ohin halo lansamentu ba sistema rede kualidade no monitorizasaun deteta rai nakdoko iha Timor-Leste (TL).
Vise Prezidente IPG, Oktoviano Viegas de Jesus, hateten sistema rede kualidade observasaun no monitorizasaun ba rai nakdoko nian ne’e, estabelese antes ona, ohin loron halo nia lansamentu atu hasa’e liutan ninia kualidade.
“Sistema ida ne’e rasik, nia kualidade ne’e ita bele dehan ho internasional noos hanesan ho BMKG (Agência Meteorológica, Climatológica e Geofísica) hosi Indonésia. Sistema ida ne’e mós atu hatudu katak Timor-Leste daudaun iha ona sistema rede ne’ebé kualidade bele deteta rai nakdoko ho magnitude 4.0 mai kraik,” Oktoviano Viegas de Jesus, heteten, iha City 8 Manleuana, Dili.
Nia dehan, kona-ba sistema rede ne’ebé daudaun monta ona iha munisípiu hotu ne’e, hetan suporta hosi ajénsia internasionál sira, liuliu Governu Japaun liuhosi nia ajénsia JICA, apoiu ne’e mak hanesan Seismometer Broadband iha haat, no sasan Strong Motion Accelerometer (SMA) ne’e hamutuk 13 hodi deteta rai nakdoko.
“Ita instala hotu iha munisípiu 13 ne’ebé halo konkesaun ba liña internet ne’ebé liña internet ne’e ita halo ligasaun ho Ajénsia Teknolójia Informasaun no Komunikasaun Timor, Institutu Públiku (TIC Timor, I.P) nian, oinsá atu bele asesu ba sistema ne’e,” nia dehan.
Nia dehan, ho sistema sira ne’ebé ba oin apoiu tebes IPG nia nesesidade halo estudu peskiza oinsá bele, deteta rai nakdoko ne’e liuhosi komisaun jeolójia nian.
“Tanba ita hatene katak Timor-Leste mós, dala-barak akontese rai nakdoko, liuliu parte rai-maran ne’ebé bele estraga infraestrutura báziku hanesan, estrada, ponte, no edifísiu públiku sira, bainhira ita-nia dezeñu infraestrutura sira ne’e la kondis ho estudu ne’ebé mak propoin ba,” nia dehan.
Ho ekipamentu ne’ebé agora iha IPG bele halo hela estudu ba rai nakdoko nian nune’e akontese karik bele hatene nia poténsia akontese ne’e ho ninia magnitudo hira.
Iha fatin hanesan, Prezidente Autoridade Protesaun Sivil (APC, sigla portugés), Superintendente Polísia, Ismael da Costa, hateten, APC no IPG sei servisu hamutuk hodi fahe esperénsia ba malu hodi halo prevensaun ba dezastre naturál nian liuhosi sistema ne’ebé daudaun instala ona.
“Iha oportunidade ne’e ha’u hosi ba IPG ho liña ministeriál no parseiru sira, oinsá ba futuru ita iha preparasaun di’ak liután liuhosi sistema sira ne’e hotu atu ita bele halo prevensaun ba dezastre naturál sira,” nia dehan.
Jornalista : Arminda Fonseca
Editora : Armandina Moniz





