Top

Agrikultura RAEOA identifika Rusa-Kakatua kontinua eziste iha área protejida Ek-Oni no Citrana

Diresaun Rejionál Agrikultura liuhosi Departamentu Floresta no Konservasaun, daudaun ne’e identifika bibi-rusa no manu-kaktua eziste iha área protejida Ek-Oni no área protejida Manggal. Imajen espesiál.

OÉ-CUSSE 15 marsu 2023 (TATOLI) – Diresaun Rejionál Agrikultura liuhosi Departamentu Floresta no Konservasaun, daudaun ne’e identifika bibi-rusa no manu-kaktua eziste iha área protejida Ek-Oni no área protejida Manggal, Citrana iha suku Bene-Ufe, sub-rejiaun Nítibe.

Sekretáriu Rejionál ba Asuntu Agrikultura, José Eta, informa, iha 2020 diresaun koloka guarda floresta komunitária sira na’in-20 asegura área protejida sira fatin ne’en iha Oé-Cusse ho medida área hamutuk ektare rihun 35, atu asegura rikusoin hotu-hotu iha área protejida sira-ne’e.

“Hahú iha 2022 to’o agora, estragu ba animál fuik sira komesa menus kompara ho tempu anteriór, tanba prezensa guarda floreste sira, konsege identifika animál sira mós hahú hakbesik ona ba fatin ne’ebé komunidade sira hela,” nia katak.

“Iha Ek-Oni, Manggal Citrana, Maon-Leu, Usmetan bibi-rusa sei eziste, no hatudu númeru aumenta, tanba tékniku guarda floresta sira, konsege hasai foto no sempre asegura, tanba laiha ona sidadaun ruma atu kasa no mós halo atividade agrikultór, agora ita identifika fatin rua, Ek-Oni iha manu-kakatua antes ne’e laiha maibé rusa sei eziste, no Manggal Citrana númeru rusa aumenta, fatin seluk seidauk maibé fatin rua ne’e identifikadu ona dadus maka seidauk kompletu,” José Eta, hatete, iha Oé-Cusse, kuarta ne’e.

Tuir nia, área protejida Ek-Oni, rusa sira komesa maus hosi foho tún ona hodi la’o hamutuk ho karau sira-ne’ebé besik komunidade sira, nune’e iha área protejida ne’e rasik, guarda floresta sira mós rejista ona manu-kakatua hamutuk 10 sei eziste kompara ho antes númeru kiik tebes.

“Maibé la konsege hasai nia imajen hanesan evidénsia ida mai ita atu presiza tau atensaun no asegura atu labele hetan estragu hosi ema hotu,” nia afirma.

Atu konstrola ba animál hirak-ne’e, daudaun ne’e Diresaun Rejionál Agrikultura, koodena ho unidade téknika iha Gabinete Prezidente Autoridade atu fasilita formasaun ba guarda floresta komunitáriu sira, kona-bá oinsá atu halo levantamentu biodiversidade iha área protejida sira.

“Intensaun hosi formasaun ne’e hanesan inventarizasaun ba rekursu nian, ne’ebé iha loron 30 marsu ne’e sei konvida guarda floresta sira mai hotu atu hetan formasaun no prátika, oinsá atu identifika no halo levantamentu dadus ba flora no fauna ne’ebé rejista iha área protejida sira, nune’e iha futuru ita iha ona dadus adekuadu, agora daudaun dadus provizória iha maibé seidauk kompletu,” nia katak.

Nia hatutan, alende ne’e iha área protejida Kutete mós bibi-rusa sei iha inklui área projetida seluk hanesan manu-fuik, rusa no seluk tán sei eziste, maibé atu hatene nia dadus adekuadu, presiza fasilita formasaun ba guarda floresta sira kona-bá levantamentu.

“Entaun bainhira ita fasilita formasaun ita sei hatene rikusoin saida mak eziste ho montante iha área protejida sira-ne’e,” nia katak.

Antes ne’e Diresaun Agrikultura halo ona sensibilizasaun ba komunidade oinsá atu kuida espésie sira-ne’ebé eziste iha área protejida atu labele estraga, tanba lei bandu, bazea Dekretu-Lei Nú. 5/2016, 16 marsu, kona-bá Sistema Nasional Área Protejida, iha RAEOA área protejida ne’ebé identifikadu hamutuk fatin neen (6) ho totál área protejida hamutuk ektare 35,000 mai hosi Monte Kutete, Usmetan, Oebatan, área Mangal Citrana, Monte Manu Leu no Ek-Oni.

Entretantu, totál guarda floresta komunitáriu ne’ebé diresauan agrikultura koloka sira iha área protejida fatin neen ne’e, hamutuk na’in-30.

Jornalista    : Abílio Elo Nini
Editór            : Evaristo Soares Martins

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!