Top

Empreza Acelda husu Governu foun halo re-plantasaun ba kamí

Diretór empreza Acelda, pHigino da Costa Freitas. Imajen Tatoli/Francisco Sony

DILI, 06 jullu 2023 (TATOLI)—Diretór empreza Acelda, Higino da Costa Freitas, husu Governu liuhosi Ministériu Agrikultura Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF) ba oin presiza halo re-plantasaun ba kamí, kafé no seluk.

“Governu presiza halo re-plantasaun ba kamii tanba daudaun ne’e, merkadu internasionál hahú hatene ona Timor-Leste iha produtu orgániku barak. Ho ida-ne’e, ita rekomenda ba Governu, liu-liu Ministériu Agrikultura Pekuária, Peska no Floresta karik bele halo re-plantasaun ba kamí tanba planta indústria ne’ebé daudaun ita halo ne’e, ninia rezultadu exporta ona ba merkadu internasionál,” Diretór empreza Acelda, hateten iha Ajénsia Shiping Meratus, Hudi-laran, kinta ne’e.

Nia dehan, bainhira Governu la tau importánsia ba exportasaun produtu lokál maka Timor-Leste sei dependénsia nafatin ba importasaun 99% no exportasaun 1% de’it.

“Ita haree laiha ekivalénsia ka balansu ekonomia iha nasaun ne’e. Signifika iha Timor ita temi mina no osan barak maibé ita-nia osan sira ne’e halai hotu ba rai-li’ur. Ho razaun ne’e, ita labele depedénsia beibeik ba mina no gás tanba tempu ida sei maran maibé produtu agrikultura depende ba ita-nia maneja,” nia akresenta.

Notísia relevante : Governu introdús kadeia valór kafé ba promosaun no insentiva produsaun nasionál

Tuir Higino da Costa, bainhira Governu nia planu di’ak no halo re-plantasaun, maka produsaun no exportasaun sei barak tanba mina kamí maihosi rikeza natureza rasik.

“Ami hanesan setór privadu bainhira Governu apoiu halo re-plantasaun, ita sei halo exportasaun barak no osan tama mai ita bele substitui fali mina no gás iha rai-laran,” nia adianta.

Iha sorin seluk, Diretór Agro Komérsiu no Kooperasaun Setór Privadu hosi MAPPF, Fernando Egidio Amaral, ba Agência Tatoli, hateten, iha dezenvolvimentu setór privadu, kultura rendimentu sai prioridade ne’ebé hatuur iha Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu Nasionál (PEDN) 2011 – 2030, iha pájina 128, versaun portugués.

“Nune’e kultura rendimentu sira hanesan kafé nuu, kamí, kakau, kaijus, baunila, pimenta, kravu, no kanela iha valór ekonómiku boot. Bainhira ita dezenvolve ho di’ak maka bele sirkula osan biliaun $4 to’o $5 iha kadeia valór kultura rendimentu ka produsaun, agro-indústria no agro-komériu,” nia tenik.

Atu investe iha indústria ne’e, tinan barak ona ona setór privadu husu apoiu maibé governante sira troka malu seidauk konvensidu atu promove instituisaun apropriadu hodi define didi’ak nia liña orientadora, polítika, programa no formula estratejia apropriadu hodi hatuur Parseria Publiku Privadu no Komunidade (PPPC, sigla portugés) ne’ebé forte, metin no sustentável sai koluna vertebrál ba dezenvolvimentu sub-setór importante ida ne’e.

Nia dehan, bainhira Governu la monta estrutura apropriadu maka sei susar ba governante sira ne’ebé kaer área ekonomia atu defende programa investimentu kultura rendimentu iha Konsellu Ministru no iha Parlamentu Nasionál.

“Bainhira ita laiha planu investimentu di’ak, maka difísil mós atu konsolida fonte orsamentu hosi kofre Estadu, fundu empréstimu no fundu apoiu hosi parseiru ne’ebé destinadu ba metigasaun klimátika. Espera iha tempu badak membru Governu tutela iha área ekonomia bele tau ema ho méritu ba kargu estratéjiku sira atu tulun sira elabora didi’ak programa IX Governu ba sub-programa, projetu no atividade hodi tulun PPPC promove no dezenvolve kadeia valór kultura rendimentu,” Diretór tenik.

Nia konsidera, PPPC forte, metin no reziliente la’ós de’it transforma agrikultura subsisténsia ba agrikultura empreendedór merkadu, maibé sira bele hatuur ona aliserse industrializa setór agrikultura, liu-liu setór kultura rendimentu ne’ebé bele tulun hadi’a rendimentu populasaun, hametin seguransa ai-han, kria kampu traballu no kontribui ba kresimentu ekonomia.

“Ita konsege ona dezenvolve ho di’ak sub setór kultura rendimentu ka perkebunan, ne’ebé hanesan sub setór ne’ebé sei kontribui 30% – 40% hodi eleva moris di’ak ba populasaun hosi middle lower income ba middle upper income (PEDN 2011 – 2030),” Fernando realsa.

Jornalista     : Arminda Fonseca

Editora          : Julia Chatarina

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!