Governu prioriza dezenvolvimentu Ai-Parapa iha Timor-Leste

DILI, 28 jullu 2023 (TATOLI) – Sekretáriu Estadu Floresta FernandinhoVieira, dehan Governu sei tau osan iha tinan oin ho objetivu kuda ai-parapa iha territóriu nasionál, iha área kosteira sira, atu bele dezenvolve iha Ai-Parapa iha Timor-Leste.
“Iha program IX Governu Konstitusionál ba tinan lima ne’ebé aprova ona iha Konsellu Ministru, kosidera nafatin Ai-Parapa, oinsá atu dezenvolve iha área kosteira, ne’e importante tebes. Tanba ne’e iha 2024 tau osan atu dezenvolve ai-parapa ne’e sai di’ak liután”, Sekretáriu Estadu Floresta Fernandinho Vieira iha nia intervensaun iha serimónia kuda ai-parapa iha ámbitu komemorasaun loron internasionál ai-parapa ne’ebé hala’o iha Suku Sabuli, Postu Administrativu Metinaro, sesta ne’e.
Nia preokupa, númeru ai-parapa tún, kauza hosi ema nia hahalok tanba dala barak ema tesi hodi sustenta, uza ba nesesidade uma laran nian ne’ebé implika ba redusaun ai-parapa tanba sendimentasaun hosi foho no tasi ne’ebé dalaruma taka ai-parapa bele rezulta ai-parapa bele mate.
“Maibé Governu iha responsablidade nafatin para haree asuntu ne’e, para dezenvolve fila fali ai-parapa”, nia dehan.
Nia esplika, ai-parapa nia funsaun mós ba ikan sira ne’ebé mak iha tasi klaran bele mai tolun iha ai-parapa depois mak sira fila fali tasi klaran. Ai-parapa ida mak bele satan dezastre natural Tsunami, prevesaun ba erosaun no proteje balada fuik sira hanesan manu, lekirauk.
“Ai- parapa hanesan espesie ne’ebé mak importante tanba nia funsaun bele fó protesaun ba ikan sira ne’ebé mak iha”, nia realasa.
SEF hamutuk ho komunidade Metinaro kuda ai-parapa hamutuk 200 iha área kosteira
Fernandinho Vieira hamutuk ho komunidade no autoridade Postu Administrativu Metinaro kuda ai-parapa 200 hodi komemora loron intenasionál ai- parapa.
Nia husu ba komunidade sira atu prevene labele tesi ai-parapa, tenke proteje ai-parapa liuliu iha área kosteira atu proteje flora no fauna iha Timor-Leste.
“Aproveita oportunidade ida ne’e atu apela ba inan aman sira ne’ebé mak moris iha área kosteira sira liuliu iha área tasi ninin sira ita hotu hamutuk atu nafatin ita-nia ai-parapa sira ne’ebé mak moris iha ne’e tanba funsaun ai-parapa ne’e importante tebes ba ita”, nia enkoraja.
Governante ne’e louva komunidade Metinaro ne’ebé hamutuk ho Sekretária Estadu Floresta kuda ai-parapa hodi dezenvolve ai-parapa iha área kosteira Metinaro.
Iha fatin hanesan, repezentante Sekretáriu Estadu Peskas Alberto Veigas Soares, hateten ai-parapa ne’e importante maske ema barak la tau konsiderasaun ba ida ne’e maibé agora ba oin tenke tau importánsia ba ai-parapa.
“Ai parapa ne’e atu proteje flora no fauna iha tasi laran inklui ikan sira iha tasi, kuandu laiha ai-parapa ida ne’e mós fó impaktu ba korál sira iha tasi no ikan sira tanba ne’e mak ai-parapa ne’e ita tenke kuidadu kuandu menus fó impaktu ba ikan sira”, nia dehan.
Nia dehan, Ai-parapa atu salava mós tasi, labele loke nia aan mai iha rai maran tanba hotuhotu iha obrigasaun tenke kuidadu ai-parapa atu tasi ben labele loke nia aan liu mai iha rai maran.
“Estadu mesak de’it labele halo buat ida, ita hotu presiza hamutuk atu salva no proteje ita-nia ai-parapa ne’e”, nia adianta.
Diretór Jerál Floresta, Ministériu Agrikultura Peska, Pekuaria no Floresta, Raimundo Mau, hateten atividade kuda ai-parapa iha tasi ibun Metinaro ne’e parte ida atu restaura fila fali ai-parapa iha Timor-Leste ne’ebé agora dadaun ne’e hela 4.000 etare
“Espera ho atividade ida ne’e ita bele restaura fila fali ita-nia ai-parapa ne’ebé uluk 9.000 etare tún ona ba 4.0000 etare iha 2050 ita bele atinje fali númeru ai-parapa ne’ebé ho etare bo’ot”, nia afirma.
Basea ba dadus hosi 2017 hatudu, ai-parapa iha Timor-Leste menus tebes la hanesan uluk tempu Portugés to’o mai okupasaun Indonézia.
Iha tempu portugés no okupasaun Indonézia, Timor-Leste iha ai-parapa hamutuk 9.000 etare, maibé iha tempu ukun aan to’o 2017, Timor-Leste ai-parapa iha de’it 4.000 etare.
Jornalista: Natalino Costa
Editór : Zezito Silva

