DILI, 14 agostu 2023 (TATOLI) – Labarik besik rihun 30 iha ensinu pré-eskolár (EPE) hamutuk 400 iha territóriu nasionál sai ona benefisiáriu ba Programa HANDS (Halimar, Apreende no Deskobre Susesu) ne’ebé Governu Timor-Leste no Nova Zelándia implementa dezde 2015.
Ba programa ne’e, Ezekutivu Nova Zelándia disponibiliza ona millaun $20 hodi realiza atividade ba labarik sira. Primeira faze husi projetu ne’e implementa, entre 2015 no 2020, no kontinua estende ba tinan lima, entre 2021 no 2025.
Xefe ba Program HANDS, Pedro Ximenes, hatete objetivu prinsipál husi programa ne’e mak oinsá atu tulun labarik sira bele halimar hodi aprende no bele deskobre buat ruma. Tanba ne’e maka Nova Zelándia no Ministériu Edukasaun konkorda hodi instala fatin halimar (Playground) 130 ba labarik sira atu sira bele aproveita hodi aprende.
Entre 2015 no 2020, taxa partisipasaun labarik sira-nian ba programa refere sei ki’ik no iha de’it 19% maka hatudu sira-nian criatividade no utiliza ekipamentu playground ne’ebé instala. Iha 2021 no 2023 ne’e taxa partisipasaun labarik sira sa’e ona ba 30% ne’ebé hatudu katak labarik sira antes hakat bá primeiru anu komprende ona literasia no hatene lee.
“Ita iha kompromisu katak husi 30% progresu ne’ebé labarik sira hatudu ne’e molok to’o 2025 ne’e tenke atinje to’o 60%”, responsavel ne’e dehan iha Vila Verde, ohin.
Persentajen ida ne’e sa’e tanba profesór hamutuk 900 iha EPE hetan ona formasaun adekuada hodi prepara-aan atu sai manorin ida di’ak hodi akompaña labarik sira iha eskola. Kada tinan sira hetan formasaun dala tolu kona-ba jestaun iha sala de aula, akompaña dezenvolvimentu labarik no aprende liu husi halimar, literasai inisiál, literasia dezenvolvimentu lian no numerasia halimar iha li’ur (outdoor play).
Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus, afirma Programa HANDS ne’e apoia formasaun ba profesór sira, ba inspetór pré-eskolár sira atu dezenvolve materiál didátiku no kria fatin halimar ba labarik sira. Nune’e Ministériu Edukasaun agradese ba Governu Nova Zelándia tanba kontinua reforsa programa ne’e to’o ohin loron.
Ba ministra edukasaun, programa ne’e importante tanba bele tulun labarik entre tinan 3 no 5 iha pré-eskolár koñese ona letra, nune’e bainhira pasa ona ba primeiru anu bele prepara-aan di’ak liután.
“Ita-nian taxa kobertura ba edukasaun pré-eskolár ne’e sei menus, foin maka atinje 30%. Entaun, liuhusi Programa HANDS nee ita hakarak habelar tan bá munisípiu, postu administrativu no suku sira ne’ebé seidauk iha pré-eskolár”, promete.
Notísia relevante: Nova Zelándia apoiu materiál ba estudante Pre-Eskolár reforsa programa HANDS
Jornalista: Tomé Amado
Editora: Maria Auxiliadora





