DILI, 17 outubru 2023 (TATOLI)– Prezidente Asosiasaun Arte Moris, Iliwato Dana Bere, informa halo ona preparasaun atu halo esposizaun arte no eskultura iha Fundasaun Oriente, hahú iha loron 7 novembru to’o 7 dezembru.
Esposizaun ne’e, atu komemora tinan 20 ezisténsia Centro Audiovisuál Max Stahl Timor-Leste (CAMSTL, siglá portugés) ho objetivu atu valoriza kontribuisaun Jornalista Max Stahl nian liuhusi aprezentasaun talentu arte no eskultura ka atividade bahat estátua hosi fatuk, ai ka tahu.
Notísia relevante: Governu kompromete hamatan ba Centro Audiovisuál Max Stahl Timor-Leste
“Iha komemorasaun ne’e, ami envolve artista sira hotu, eskultór no fotografer hotu tanba matebian Max Stahl uluk belun di’ak ho ami, ne’e duni ami orgullu atu realiza aniversáriu ba organizasaun ne’ebé nia hari’i”, dehan Prezidente Asosiasaun Arte Moris ne’e ba Agência TATOLI iha kna’ar fatin-Aitarak-Laran.
Nia relembra, matebian nia kontribuisaun ba luta independénsia Timor-Leste ne’e bo’ot, tanba ne’e hakarak partisipa iha eventu espozisaun ne’e liuhusi pintura no eskultura hanesan rai ku’ak, kilat no seluk tan.
Iha fatin hanesan Eskultór Agivedo Varela Laca, afirma ba selebrasaun tinan 20 ezisténsia CAMSTL ne’e sei ba aprezenta eskultura hanaran “Ai To’os” atu reprezenta kultura no fiar timoroan luta ba independénsia.
“Ai To’os signifika boot tanba gerrilleiru sira uza fi’ar lulik no fiar relijiaun atu proteje sira nia-an hodi luta hasoru kolonialista”, nia afirma.
Laca dehan, Max Stahl nia kontribuisaun ba luta povo Timor selu labele, tanba ne’e mak nu’udar artista prontu atu kolabora liuhusi atividade arte hodi hamorin nafatin naran Max Stahl.
“Max Sthal nia favór ita selu labele tanba ema estranjeiru husi nasaun seluk ho hanoin di’ak, ajuda ita nia funu na’in no fó sai akontesimentu ba mundu hodi rekoñese katak Timor sei iha funu no hakarak ukun rasik-an”, nia afirma.
Notísia relevante: Governu Timor-Leste hato’o sentidu lutu ba falesimentu éroi Max Stahl
Atu prezerva istória luta timoroan sira-nian, Max Stahl harii no jere rasik sentru arkivu audiovizual ho nia naran, Centro Audiovisual Max Stahl, ne’ebé rejista akontesimentu istóriku ne’ebé nia halibur durante tinan-25 nia laran. No arkivu sira-ne’ebé iha sentru ne’e, hetan mós rekoñesimentu hosi Organizasaun Nasaun Unida ba Edukasaun, Siénsia no Kultura, UNESCO (sigla-inglés) hanesan “Rejistu ba Mundu nia Memória”.
Durante ne’e, ba nesesidade edukasaun no investigasaun, Centro Audiovisuál Max Stahl mós servisu hamutuk ho Universidade de Coimbra, Portugal, hodi arkiva-online dokumentu istóriku sira-ne’ebé sentru ne’e prezerva.
Vídeo Masakre Santa Cruz, 12 Novembru 1991, ne’ebé jornalista Max Stahl filma ne’e, ninia video orijinál rejistu tiha ona iha memória UNESCO nian, katak rekoñesimentu hosi mundu tomak iha ona.
UNESCO hanesan organizasaun ONU ne’ebé haree kona-ba patrimóniu kulturál no Timor-Leste presiza mós atu prezerva vídeo orijinál ne’ebé oras ne’e sai hanesan propriedade intelektuál Max Stahl nian, ne’ebé atu entrega ka la entrega ba Estadu, ne’e direitu tomak hosi Max Stahl nian.
Entertantu, Jornalista no realizadór filme dokumentáriu ‘In Cold Blood: The Massacre of East Timor‘, Cristopher Wenner ‘Max Stahl’, hakotu iis iha loron 28 outubru 2021, iha Brisbane-Austrália iha tuku 04:00 dadeersan.
Max Stahl moris iha Reinu Unidu, iha loron 06 dezembru 1954. Masakre Santa Cruz iha loron 12 novembru 1991 mosu no jornalista Max Stahl bele filma masakre ne’e.
Notísia relevante: Ramos Horta: Max Stahl sempre iha Povu Timor-Leste nia fuan
Jornalista: Jesuína Xavier
Editór : Florencio Miranda Ximenes
