iklan

EKONOMIA, HEADLINE

Timor-Leste iha nivel ‘alarmante’ ba inseguransa alimentár

Timor-Leste iha nivel ‘alarmante’ ba inseguransa alimentár

Figura 1. Tempu inseguransa ai-han sazonál akontese durante ‘lean period’ ka tempu entre kuda no kolleta, hahú husi Novembru too Fevereiru. (Gráfiku husi FAO Country Briefs ba Timor-Leste, 2 Setembru 2020)

DILI, 05 marsu 2024 (TATOLI) – Análize daruak kona-ba Klasifikasaun Faze Integrada (IPC, sigla portugés) Inseguransa Alimentár Aguda hatudu katak Timor-Leste iha nivel frajilidade no deteriorasaun inseguransa ai-han iha munisípiu 12 husi 14 iha país, iha períodu xoke klimátiku ne’ebé tuituir malu ho aumenta ho folin ai-han ne’ebe aas.

Tuir relatóriu IPC ne’ebé Tatoli asesu ohin, estima katak ema rihun 360, maizumenus ema na’in ida husi populasaun na’in haat, enfrenta hela krize iha nivel inseguransa ai-han (IPC faze 3 ka liu), iha ne’ebé ema hamutuk na’in-18.500 maka hasoru daudaun kondisaun emerjénsia (IPC faze 4).

“Prevee katak situasaun ne’e sei sai aat liután husi fulan-maiu to’o setembru 2024 durante tempu pós-kolleta, ne’ebé tuir tradisaun konsidera hanesan períodu ne’ebé diak liu hodi asesu ba ai-han. Xoke klimátiku tuir previzaun sei redús produsaun kolleta ho estimativa ema rihun 19 iha munisípiu neen mak hasoru tan falat seguransa ai-han ho totál númeru ema iha kondisaun ai-han emerjénsia (IPC4) aumenta liu ba rihun 22”, dokumentu ne’e hatete.

Ministru Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta, Marcos da Cruz, ne’ebé partisipa iha enkontru validasaun rezultadu IPC iha dezembru 2023 hatete katak análize IPC Agudu 2024 ne’e fornese rezultadu krusiál ba Governu hodi bele planeia apoiu ho alvu ba komunidade sira ne’ebé presiza asisténsia ai-han urjente no hadi’ak seguransa ai-han en jerál. Ne’e duni, husu ba parte relevante sira tenke halo esforsu koletivau hodi implementa rekomendasaun sira husi relatóriu refere”, dehan.

Prezidente Institutu Nasionál Estatistika Timor-Leste (INETL, I.P), Elias dos Santos Ferreira, ne’ebé apoia validasaun IPC ne’e realsa haree ba inseguransa ai-han iha Timor-Leste, hahú ho komprensaun kona-ba problema ne’e nia lala’ok.

“Peskiza ida ne’e sei ajuda ita atu implementa hamutuk ho parseiru dezenvolvimentu sira iha rai-laran ne’ebé serbisu iha tempu naruk, asisténsia umanitária bazeia ba dadus ne’ebé liga kritériu vulnerabilidade komún”, afirma.

Diretora no Reprezentante Programa Alimentár Mundiál (PAM) iha Timor-Leste, Alba Cecilia Garzon Olivares, dehan ho xoke klimátiku ne’ebé intensu no taxa inflasaun ne’ebé aas liu iha dékada ida nia laran, rezultadu ikus husi análize IPC ne’e halo klaru katak presiza halo asaun urjente agora atu evita estragu ne’ebé aat liután ba inseguransa ai-han iha Timor-Leste.

“PAM nafatin iha kompromisu atu serbvisuhamutuk ho Governu ho parseiru sira seluk hodi hamenus tendénsia ida ne’e no hametin sistema protesaun sosiál ne’ebé sensivel ba nutrisaun”, katak.

Dokumentu esplika katak analiza IPC uza instrumentu no prosedimentu lubuk ida ne’ebe rekoñese internasionál hodi halo estimativa ba situasaun inseguransa ai-han iha rai-laran. Análize ne’e halo, entre 23 novembru to’o 04 dezembru 2023, husi Grupu Traballu Tékniku ida ne’ebé kompostu husi reprezentante na’in-30 husi Governu, Nasaun Unida, no reprezentante ONG sira, ne’ebé apoia husi kofasilitadór sira PAM nian no Koordenadór Rejionál IPC nian, Simon Muhindi.

Notísia relevante: Análiza IPC hatudu munisípiu 11 iha faze III krize inseguransa ai-han

TATOLI

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!