Xefe Estadu rona opiniaun husi Eis-adjuntu Komisáriu KAK
DILI, 15 abríl 2024 (TATOLI) – Prezidente Repúblika José Ramos Horta, rona opiniaun husi Eis-adjuntu Komisáriu Komisaun Anti Korrupsaun (KAK), Luís Sampaio tanba durante fulan hirak nia laran laiha Komisáriu KAK no Xefe Estadu preokupa tebes ho servisu instituisaun referida nian.
“Ita hatene fulan ida ba kotuk Prezidente Repúblika halo reajen maka’as ba servisu KAK nian. Ha’u-nia servisu anteriór hanesan Adjuntu Komisáriu KAK ha’u sempre manda mensajen ba Prezidente Repúblika kona-ba serbisu KAK nian ho dadus balu, entaun Prezidente rasik husu ha’u mai atu fó opiniaun balun ba nia liuliu iha área prevensaun,” Luis hateten ba jornalista sira iha Palásiu Prezidensiál Bairru-Pite Dili, segunda ne’e.
Nia dehan, opiniaun ne’ebé hato’o ba Prezidente Repúblika mak hanesan durante ne’e KAK rejistu progresu lubuk ida, halo atuasaun ba kazu no seluktan durante KAK nia servisu hodi halo balansu ba Prezidente Repúblika nia reasaun bazeia ba saida mak nia hetan kona-ba servisu KAK nian.
“Hato’o opiniaun kona-ba servisu KAK nian ami mós ko’alia kona-ba dezenvolvimentu setór Justisa iha Timor-Leste tanba ha’u ema ida iha mós esperiensia kona-ba setór justisa no ha’u mai ne’e hanesan individu la reprejenta instituisaun ruma,” nia katak.
Tanba ne’e, nia fiar ho esplikasaun ne’ebé iha ba Prezidente Repúblika bele aumenta tan koñesimentu atu nune’e bele kompriende serbisu KAK nian antes halo intervensaun.
To’o agora KAK seidauk iha Komisáriu
“To’o agora seidauk iha Komisariu KAK ne’e tanba Parlamentu Nasionál rasik maka hatudu vontade di’ak. Tuir loloos iha lei ne’ebé agora sei iha hela ne’e no. 8/2009 kona-ba ezisténsia KAK dehan momoos antes mandatu Komisáriu KAK ida nian atu ramata tenke iha ona Komisáriu foun, ida-ne’e sira la konsege halo, loloos Parlamentu sira halo antes ne’e laiha problema hanesan ne’e,” nia tenik.
Eis-adjuntu KAK, Luís Sampaio hatutan, iha lei KAK nian fó dalan ba ema ne’ebé husi Majistradu Juíz, Majistradu Prokuradór, Defensór, Jurista, Advogadu tinan lima ba leten iha imparsialidade no independénsia.
“Buat ne’e loos fasíl hela, maibé durante ne’e ita-nia Parlamentu rasik mak la halo ida-ne’e, entaun ita tenke informa hotu ba Prezidente Repúblika atu haree,” nia relata.
Alterasaun ba lei KAK
Tuir Eis-adjuntu KAK, Luís Sampaio, loloos lei atuál KAK nian la presiza halo alterasaun tanba ideál tanba Bankada hotu tenke apoiu forsa polítika maibé ko’alia liu kona-ba konsensu, ikus hamosu problema ba kandidatura ne’ebé Governu aprezenta.
“Loloos deputadu sira lee didi’ak artigu kona-ba mandatu Komisáriu ninian laiha problema tanba iha ne’ebá aprezenta kandidatura tuir rekezitu laiha problema, maibé kandidatu sira ne’ebé iha mai husi partidu polítika entaun la hamosu konsensus ita problema nafatin. Se aplika de’it kona-ba ema sira iha esperiénsia hanoin bankada hotu konkorda,” nia dehan.
Nia afirma, Governu nia inisiativa halo alterasaun ba lei KAK dalan ida maibé, hakiduk fali ba kotuk. Loloos mantein lei ne’ebé iha no intende de’it rekezitu ne’ebé iha.
Rekorda fali katak Governu antes ne’e aprova ona projetu Proposta Lei, ba alterasaun daruak husi Lei n. 8/2009, loron 15 fulan-jullu, kona-ba Komisaun Anti-Korrupsaun, ne’ebé aprezenta husi Prezidénsia Konsellu Ministrus.
Proposta alterasaun ba lei ne’e dadaun ne’e iha ona Parlamentu Nasionál halo ona aprovasaun iha faze jeneralidade iha semana kotuk.
Durante KAK harii, ejizénsia husi kuórum deliberativu reforsadu atu hala’o eleisaun ba ninia Komisáriu difikulta ona prosesu eleitorál ne’ebé normál no regulár, nune’e afeta funsionamentu órgaun polísia kriminál espesializadu iha kombate ba korrupsaun. Ho diploma ida-ne’e, Komisáriu sei bele eleitu ka ezoneradu ho maioria absoluta husi Deputadu sira iha Parlamentu Nasionál, no sei elimina rekizitu katak tenke pelumenus katoluk haat husi Deputadu sira marka prezensa ne’ebé hala’o hela funsaun.
Proposta Lei ida-ne’e determina mós katak Komisáriu ne’ebé mandatu remata ona kontinua hala’o nia knaar to’o titulár foun simu pose, nune’e bele garante kontinusaun servisu públiku no atinje misaun ne’ebé sai hanesan objetivu hodi kria Komisaun Anti Korrupsaun.
Jornalista: Hortencio Sanchez
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo
