Prezidente Repúblika nomea Licypriya Kangujam sai enviadu espesiál ba mudansa klimátika

DILI, 17 setembru 2024 (TATOLI)–Prezidente Repúblika (PR), José Ramos Horta, nomea atuál ativista ambientál indiana, Licypriya Kangujan sai hanesan enviadu espesiál ba mudansa klimátika no Embaixadora boa vontade iha Timor-Leste.
“Ha’u nomea Licypriya Kangujam ofisialmente hanesan enviadu Prezidente Repúblika Timor-Leste ba mudansa klimátika, dezenvolvimentu sustentável no pás. Portantu nia hanesan enviadu espesiál no Embaixadora boa vontade,” Xefe Estadu hateten iha diskursu, iha Centro de Aprendizagem e Formação Escolar (CAFE), Taibesi, tersa ne’e.
PR dehan, maski Licypriya Kangujam ho idade kiik (idade 12), maibé nia ko’alia hanesan ema sira ne’ebé ho idade 30 ka 40 ba leten, ho maturidade no profundidade.
“Nia konstrui ona edifísiu iha nia rai, dedika ba ha’u hanesan sentru ‘Ramos-Horta ba Pás’, ho andar haat, iha tempu ruma sei bá iha ne’ebá para inaugura,” nia akresenta.
Notísia relevante : Permatil : Governu tenke tau importánsia ba konservasaun ambientál iha Timor-Leste
Licypriya Kangujam lori mós ho apoiu balun ba eskola no estudante sira hanesan projetór, materiál eskolár no desportu sira.
“Tanba mai ho aviaun, maka nia labele lori buat barak maibé agora nia fila no sei mai fali halo kampaña, nune’e bele lori ho materiál sira ne’ebé eskola no joven sira presiza,” PR Horta, katak.
Ativista ne’e hahú ko’alia iha públiku, halo advokásia, kampaña kona-ba meiu ambiente desde nia ho idade tinan-lima no bainhira nia ho idade tinan-neen, nia organiza ona movimentu kriansa ba meiu ambiente.
“Ha’u ko’alia ho Licypriya Kangujam iha tinan hirak liubá liuhusi facebook (rede sosiál), ha’u ladun lembra sá tinan, no ho halimar ha’u dehan sei fó hatene ba Sekretariu Jerál ONU para konvida Licypriya Kangujam ba Asesora iha Nova Iorke. Bainhira Licypriya Kangujam haree iha ha’u-nia facebook, nia kontaktu no ida-ne’e ba dala-rua Licypriya Kangujam mai iha Timor-Leste, antes ne’e iha maiu 2022 bainhira ha’u-nia inaugurasaun hanesan Prezidente Repúblika no nia hasoru ona Papa Francisco dala-tolu, hasoru Sekretáriu Jerál ONU dala-rua no partisipa mos iha COP29 iha Dubai no partisipa mós eventu ida,” nia konta tuir.
Buka solusaun ba problema mudansa klimátika
Iha biban hanesan, Joven ativista indiana, Licypriya Kangujam, hateten, ohin nia mai vizita iha CAFE Taibesi tanba hetan konvite husi Prezidente Repúblika.
“Ha’u serbisu hamutuk ho Prezidente Repúblika José Ramos Horta durante tinan-rua, ne’ebé ha’u serbisu hanesan ativista ambiente nian. Entaun, hanesan reprezentante, esforsu saida mak ha’u halo hodi tulun ambiente iha Timor-Leste. Entaun, ha’u konsidera Timor-Leste hanesan nasaun daruak no Índia mak nasaun dahuluk. Ha’u nu’udar labarik foin tinan-12, ha’u bele ona sai ativista, entaun ha’u hakarak tulun joven no estudante Timor-Leste,” nia dehan.
Ativista ambientál ne’e tenta atu buka solusaun ba problema mudansa klimátika iha Timor-Leste.
“Ha’u hakarak koko atu buka solusaun hodi solusiona poluisaun, ezemplu loron manas derepente de’it anin tau, no dezastre naturál oin-oin. Ho tinan-12 de’it ha’u konsege sosa ekipamentu desportu nian, iha mós laptop ba eskola sira. Imajina ha’u foin tinan-12, bainhira ha’u boot, ha’u sei halo saida tan. Entaun ha’u-nia objetivu importante mak foka inisiativa voluntáriu iha Timor-Leste hodi bele tulun nune’e hapara problema mudansa klimátika. Entaun, ho ida-ne’e ha’u sei iha edifísiu ida iha Índia mak sentru pás, tau naran José Ramos Horta,” nia relata.
Nune’e mós, Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus Soares, agradese tanba PR José Ramos Horta bele konvida ativista ho idade kiik ne’e fahe nia esperiénsia kona-ba ambiente ba estudante sira.
“Ita agradese ba Prezidente Repúblika José Ramos tanba bele konvida menina Licipry ne’ebé sai ativista ambiente no durante nia moris, ho idade tinan-lima, nia hasoru ona dezastre naturál, maski muda fatin maibé nafatin entantu nia hahú hanoin hodi halo atividade ambiente,” Ministra tenik.
Entaun, ho inisiativa ativista ambientál ne’e sei vizita iha eskola sira iha Dili no sei ba mós eskola sira iha munisípiu.
“Ita hakarak nia vizita ida-ne’e simplesmente la’ós ko’alia de’it maibé profesór no estudante sira pelumenus bele foti mensajen ne’e hodi tau iha prátika parte kiik-oan sira mak ohin nia fó ezemplu, imi bele kuda ai, imi mós hatene kuidadu lixu, labele soe lixu arbiru, parte kiik-oan imi ida-idak halo. Ha’u hanoin katak iha eskola hotu, matéria kona-ba ida-ne’e, iha tiha ona desde iha ensinu báziku to’o sekundáriu. Ho ida-ne’e ita hanoin, se ita kompreende husi prokupasaun mundu nian kona-ba asuntu klimátika agora, labarik sira mak tenke sai autór hodi hahú kontinua kedas husi sira sei kiik, Ministériu Edukasaun liuhusi kurríkulu matéria sira ne’e inklui tiha ona,” Ministra Dulce dehan.
Ministra serbisu hamutuk ho Diretór Ezekutivu Permakultura Timor-Lorosa’e (PERMATIL), Ego Lemos, kona-ba asuntu ambientál hahú kedas iha tinan 2015, hodi integra ba matéria eskola nian.
“Agora ita hein katak dala-ida tan ita-nia profesór ho inan-aman sira hotu hodi tau iha prátika, hanorin de’it la to’o, inan-aman sira inklui unidade sira hotu hodi hahú iha ita-nia fatin no uma-kain,” Governante salienta.
Jornalista : Osória Marques
Editora : Julia Chatarina

