(Reflesaun kalan Natál 2024)
Hosi: Pe. Heri Soares, SVD*)
Natál nu’udar tempu ida-ne’ebé hanorin ita atu rekonsilia ho Maromak, ho ema seluk no rekonsilia ho natureza. Natál mak tempu ida-ne’ebé lori ita atu hadomi malu no hadame malu. Natal hanorin ita moris iha simplisidade hanesan kosok oan moris iha bibi-luhan ida-ne’ebé simples maibé nakonu ho domin. Atu deskobre “simplisidade” ne’e iha kosok oan Jesus nia moris, ha’u haktuir “ilustrasaun” simples ida-ne’e hanesan “prezente” ida atu ita reflete;
ILUSTRASAUN: “Haktuir katak, iha tempu ne’eba, moris iha bibi-luhan ida iha rai Belem kosok oan ida husi Uma-Kain David nian. Rona tiha liafoun ne’e, bibi-atan sira iha rai Jerusalem tomak hahú halibur malu iha sira-nia suku no aldeia hodi halo planu atu ba vizita kosok oan ne’e. Planu ne’ebe sira trasa mak oinsá sira prepara prezente di’ak ida hodi oferese ba kosok oan ne’e,
Iha sira-nia sorumutu ne’e, sira hotu konfuzasaun tanba prezente di’ak sá loos mak sira prezisa atu lori? Tekir-tekir ema na’in-ida (1) husi sira hirak ne’e hateten; “Hai, belun sira. Oinsá, ita labele troka de’it ita-nia animál sira-ne’ebé ita iha ho osan-mutin no osan-mean hodi ba oferese ba kosok oan ne’e.”
Ida seluk mós hatutan; “Osan-mutin no osan-mean ne serve ka merese duni. Tamba, kosok oan ne’e Maromak Nia Oan no serve duni ita oferese osan-mutin no osan-mean.”
Husi sira-ne’e, ema ida fo hanoin tan katak; “Nusa ita la oho de’it animál sira-ne’e balun no haree naan nia isin ne’ebé di’ak, ita lori ba vizita kosok oan ne’e ho nia familia.”
Sujestaun sira-ne’ebé sira hamosu, bibi atan sira seluk la konkoda ka la aseita. Entaun, bibi-atan ida-ne’ebe mak idade boot liu sira hotu, foti lian hodi dehan; “Ah, loos ona! Lalika ko’alia no halo tan debate bara-barak maibé mai ita direta ba haree kosok oan ne’e, tamba ita-nia prezensa mós sai nu’udar prezente murak ida ba kosok oan ne’e. Sira hotu simu sujestaun ida-ne’e, no laiha tan problema kona-ba prezente ne’ebé mak atu lori ba vizita kosok oan ne’e.”
Husi ilustasaun badak iha leten ne’e, hakarak heteten mai ita katak prezente ne’ebé oferese husi bibi-atan sira ba kosok oan Jesus mak “PREZENSA”. Sira la lori osan-mutin no osan-mean, naan isin ne’ebe di’ak hanesan iha sujestaun dahuluk no daruak nian, maibe sira prefere liu mak sujestaun datolu nian ne’ebé mak sai hanesan sira-nia prezente ba kosok Oan Jesus.
Natál to ona mai no Kristu Jesus moris ona iha Belem. Nia moris la’ós ba Nia aan rasik maibe nia moris mai tanba ita hotu. Nia moris hanesan prezente ida husi Maromak mai ita. Prezente kmanek ne’ebé nia lori mai ita mak prezente domin, dame no unidade. Tanba ne’e, ita mós iha obrigasaun hodi prepara mós ita-nia prezente murak ba Nia ne’ebe mak oras ne’e moris no latan iha duut-maran iha Bibi-Luhan Belem ne’e.
Ita mós dalaruma konfuzaun hanesan bibi-atan sira-ne’ebé mak ohin haktuir husi ilustrasaun simples iha leten ne’e. Pergunta, prezente saida loos mak ita hakarak atu oferese ba Nia ne’ebe mai hanesan Maromak oan? Ita hanoin no buka oinsá atu ita oferese prezente ne’ebe mak serve duni ba Maromak Nia oan, Kristu Jesus, ema Nazare ne’e?
Realidade ne’ebé ita hasoru mak ne’e; Ita konfuzaun tebes sá prezente mak ita atu oferese ba Jesus kosok oan? Tanba, Jesus Kristu nia hakarak la hanesan mós ho ita-nia hakarak. Ita dalabarak fó ita-nia prezente bazeia ba saida mak mai husi ita-nia hakarak rasik; roupa-foun, sepatu-foun, dosi ka bolu ne’ebé midar, keek mutin andar tutan ba tutan, fuuk sira-ne’ebe transforma aan derepente ba mean no mutin tuir kór Natál nian ne’bé ita haree iha prezepiu no “PHON NATAL” sira be orna ho ahi-oan ho kór be nabilan no nabilan.
Verdade Jesus rasik mós nunka mais atu la simu saida mak ita hakarak atu oferese ba Nia. Maibé, ida-ne’ebé Jesus husu husi ita mak transparansia husi ita-nia fuan no laran hodi simu nia ho onestu no hodi mai vizita nia iha Bibi-Luhan Belem. Nia mos presiza atu ita oferese ita-nia limitasaun no forsa fiar nian ne’ebé ita iha no mós ita rekoňese ita aan nudar ema maksalak ne’ebe hakarak hetan perdaun husi Nia.
No, buat ne’ebé liu husi hirak ne’e hotu mak Kosok oan Jesus prezisa tebes atu ita prepara fatin ne’ebé di’ak no dignu ba Nia iha ita ida-idak nia fuan. Fuan mak fatin ne’ebé úniku no sei la bosok tanba Fuan mak domin nia horik Fatin—domin nia hun—domin nia palásiu no domin nia wee-matan loloos.
Tanba ne’e, husik ba ita-nia “Fuan” sai “Belem” ne’ebé sai Kristu nia fatin atu moris ba! Husi ne’e, Jesus hatene katak ita-nia “Fuan” ne’ebé iha kbiit atu hadomi maibé mós “Fuan” mós iha ninia Frakeza ka Fraku Fraku, tanba ita-nia moris sempre hafutar ho susar, terus, tristeza ne’ebé mós mak dalaruma halo ita lakon esperansa no konfiansa ba iha Maromak.
Husi esperensia sira hotu ne’ebé iha, hatudu momoos iha Evanjellu São Lucas nian ne’ebe mak ohin aprezenta mai ita, iha ne’ebé haktuir kona-ba temátika Nain-Feto Maria no São José nia onestidade no simplisidade hodi oferese moris todan ne’ebé mak sira hasoru ba Maromak. Iha momentu ne’ebé Nain-Feto kous hela Jesus iha nia knotak, no sira prezisa la’o ain tempu naruk hamutuk ho São José husi Nazare ba Belem ho distánsia ne’ebé mak dook tebes hanesan haktuir iha Envajellu maizumenus kilometru 145 hodi ba halo tuir saida mak Cesar Agusto halo kona-ba sensu ka arrolamentu ba ema hotu-hotu.
Wainhira sira to’o ona iha Jerusalem (Belem) nian, tempu mós to’o ona ba Maria hodi tur-ahi. Nain-feto Maria no São José, ema la simu iha Belem, no ema la fó hela-fatin ba sira, sira mós hetan duni husi ema Belem rasik. Ikus, bibi-luhan mak sai fatin ba Nain-Feto Maria hodi hahoris Oan Mane Maksoin Jesus Kristu.Realidade hatudu katak saida mak sira sente no esperiénsia ne’ebé sira hetan ne’e todan tebes. Maibé, sira nafatin pasiénsia hodi fó sira-nia aan tomak ba Maromak no oferese sira nia susar no terus ba Maaromak. Ikus, buat hotu la’o di’ak tanba Maromak konfia sira no haraik ba sira no mai ita, moris Kosok Oan ida ho di’ak. Iha ne’e, sira realiza katak “buat ne’e akontese tanba Maromak hadomi sira”. Tanba ne’e, sira sai sasin domin ne’ebé loos mai ita hotu no hodi dehan’ “Maromak Hadomi Ita hotu”.
Aprende husi Santa Maria no São José, iha kalan Natal Kmanek ida-ne’e, mai ita oferese ita-nia moris tomak ne’ebé ita iha ho esperiénsia sira kona-ba prezensa Jesus Kristu nian ne’ebé hatada ita-nia moris ho ksolok, kontente liuhusi susesu sira-ne’ebé ita hetan iha ita-nia Moris.
No, keta haluha, agradese ba esperiénsia nakukun ka moruk ne’ebé mak hafutar no hakór ita-nia moris ho odiu, vingansa, la respeita malu, la rona malu, no selu-seluk tan. Mai, ita oferese hotu ba Kosok Oan Jesus ho ita-nia fuan no laran momoos. Atu nune’e, ho Nia prezensa bele transforma ita hodi la’o tuir dalan loos. Ida-ne’e, sai nu’udár Prezente Natál nian ne’ebé murak ita oferese ona ba Jesus iha Kalan Natál ida-ne’e.
Natál Ha’u-Nian!
Natál Ó-Nian!
Natál Ninian!
Natál Sira Nian!
Natál Ita Hotu Nian!
Boas Festa do Santo Natal (25 Dezembru 2024) no Tinan Foun Kmanek (01 Janeiru 2025).
*) Hakerek na’in atuál Pároku Igreja Nossa Senhora do Rosário de Fátima Uatolari-Iralere no daudaun ne’e hela iha Uatolari-Viqueque.
