DILI, 09 Maiu 2025 (TATOLI)—Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, hato’o resposta ba preokupasaun husi karta ne’ebé Konsellu Superiór Majistratura Judisiál ne’ebé hakerek ba Prezidente Repúblika kona-ba nomeasaun ba Honorável Juiz, Afonso Carmona, nu’udar Prezidente Tribunál Rekursu, ho data 29 fulan-Abril tinan 2025.
Notísia Relevante: Juiza Maria Natércia hatama petisaun bá Tribunál Dili kontesta desizaun PR ba Nomeasaun PTR Afonso Carmona
Tuir nota ne’ebé fó sai husi media Palásiu Prezidensiál ne’ebé Tatoli asesu katak, Dekretu Prezidensiál ne’ebé iha kestaun hateten katak nomeasaun ne’e halo tuir dispozisaun relevante sira hosi Konstituisaun no lei hanesan agora daudaun vigora.
Importante atu nota katak laiha buat ida iha Konstituisaun Timor-Leste nian ne’ebé hateten ka mezmu implika katak juiz sira Tribunál Rekursu nian tenke hetan nomeasaun tuir dalan ne’ebé hanesan ho juiz sira Supremu Tribunál Justisa nian ne ebé seidauk harii.
Artigu relevante husi Lei Organizasaun Judisiária mak artigu 76A. Artigu ne’ebá hateten ho klaru katak, enkuantu Tribunál Rekursu atuál ezerse podér sira-ne’ebé Konstituisaun no lei atribui ba Supremu Tribunál Justisa nian, ninia Prezidente sei hetan nomeasaun husi Prezidente Repúblika ba mandatu tinan haat. Atu bele hetan nomeasaun juiz tenke sai membru judisiáriu durante pelumenus tinan 20.
Reprezentasaun Faktuál ne’ebé Sala
Konsellu Superiór Majistratura Judisiariu nia karta ne’e falsamente hateten katak Afonso Carmona, foin hala’o kna’ar durante tinan 16 nia laran. Afirmasaun Konsellu Superiór nian kontradiz diretamente ho ninia publikasaun ofisiál rasik iha Jornál Repúblika (Série II, No. 2/2025, 17 Janeiru 2025, Pájina 43), ne’ebé konfirma katak nia serbisu duni nu’udar membru judisiáriu nian durante tinan 24, fulan sia (9), no loron 19.
Tanba ne’e, Afonso Carmona satisfás tomak rekizitu servisu tinan 20 nian ne’ebé estipula iha Artigu 76A (2) husi Lei kona-ba Organizasaun Majistratura Judisiáriu nian.
Atu halo faktu sira sai klaru, Afonso Carmona inisialmente hetan nomeasaun husi UNTAET iha inisiu 2002. Ne’e maka data ne’ebé nia servisu tenke sura. Ida-ne’e hanesan ba juiz sira seluk hotu. Parese katak Konsellu Superiór tanba razaun ruma haluha tiha ida-ne’e.
Prezidente nota katak Maria Natércia Gusmão Pereira nia tempu servisu iha UNTAET nia tempu sempre sura no nunka kestiona. Antigu Prezidente Tribunál Rekursu Deolindo dos Santos parese mós haluha tiha katak nia hetan nomeasaun iha loron hanesan no hamutuk ho Afonso Carmona no serbisu ona nu’udár juiz ba períodu tempu ne’ebé hanesan loos.
La klaru ho baze saida mak Konsellu Superiór hetan sira nia konkluzaun kona-ba Carmona nia tempu servisu nian tanba ida-ne’e kontradiz ho faktu sira.
Konsellu Superiór nia lakon memória kona-ba ida-ne’e no ninia publikasaun rasik iha Jornál Repúblika maka falla julgamentu ida ne’ebé makaas husi sira-nia parte.
Prezidente preokupa ho kapasidade institusionál husi órgaun ne’ebé importante tebes ne’e. Nia komprende katak membru públiku balun bele kestiona intensaun husi órgaun ida-ne’e no nia membru sira hala’o enkontru estraordináriu ida hodi reprezenta sala Carmona nia tempu servisu judisiál nian.
Prezidente nota iha kontestu ida-ne’e katak bainhira hala’o enkontru estraordináriu ida-ne’e Konsellu Superiór relevante nia membru sira la kestiona sira-nia rasik, ka sira-nia maluk sira-nia períodu servisu nian.
Karik loos duni, hanesan alegasaun husi membru parlamentu nasionál balun, katak eziste eskándalu iha nomeasaun Juiz Dr. Carmona, entaun eskándalu ne’e kompostu husi dalan oinsá membru sira husi Konsellu Superiór uza sira-nia autoridade hodi reprezenta sala no distorse faktu sira. La klaru se ida-ne’e ba interrese pesoál ka motivu polítiku sira seluk.
Konduta hanesan ne’e bele sobu de’it konfiansa públiku nian iha integridade ema sira-ne’ebé envolve. Ida-ne’e hamosu pergunta sira kona-ba étika profisionál, abuzu potensiál ba funsaun sira, no violasaun ba dever sira.
Insidente ida-ne’e konfirma katak to’o ona tempu atu hahú harii Supremu Tribunál Justisa nian hanesan ita-nia Konstituisaun haruka no atu hala’o revizaun komprensivu ida kona-ba organizasaun judisiál. Tenke halo buat hotu-hotu ne ebé posivél atu prevene konfuzaun ne’ebé hanesan ne’e hodi estraga konfiansa nasaun nian iha sistema judisiáriu iha futuru.
Notísia Relevante: Jurista Alexandre: Loloos Juiza Maria Natércia hato’o kontestasaun hasoru PN, la’ós PR
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes
