DILI, 12 Maiu 2025 (TATOLI) – Deputada husi bankada CNRT, Cedelízia Faria dos Santos, lamenta ho asaun deputadu sira husi FRETILIN ne’ebé perturbra serbisu Sekretaria Estadu Asuntu Toponímia no Organizasaun Urbana (SEATOU) nian foin lalais iha Kurentena Tasi Tolu.
“Ita-boot sira [opozisaun husi FRETILIN] la bá halo fiskalizasaun ida. Bá istori malu ne’e mak loos, ita-bo’ot sira bá perturba serbisu Governu nian. Husik ita-nia Governu halo serbisu iha terrenu”, Cedelízia Faria hato’o iha reuniaun plenária Parlamentu Nasionál (PN), ohin.
Nia hateten nu’udar reprezentante povu, tun bá terrenu atu eduka povu no promove diálogu.
“Ita deputadu sira tun bolu ita-nia komunidade [no] tuur ko’alia ho sira no lori Governu ba ko’alia ou ita mai bolu Governu mai iha ne’e [Parlamentu] mak ita ko’alia uza rejimentu ne’ebé Parlamentu fó ba ita”, nia dehan.
Nia haktuir informasaun ne’ebé simu husi SEATOU katak família iha fatin referidu, Governu fasilita lori fila bá idaidak ninia munisípiu, maibé maioria família barak muda filafali de’it iha Dili laran, balun bá fali Komoro, Bekora no Bidau.
“Hanesan reprezentante povu kontinua apoiu SEATOU hala’o nia serbisu, tanba bazeia ba ita-nia programa IX Governu nian no bazeia ba Lei Legalidade Urbanístika. La kontra Konstituisaun, orsamentu ne’ebé tau ezekuta ho didi’ak ba povu no nasaun ne’e nia di’ak”, realsa.
Deputadu husi Partidu Demokrátiku, Mariano Xaveir Malik, mós fó apoiu ba serbisu SEATOU nian no husu atu kumpre regra no lei ne’ebé iha.
“Iha tempu hirak mai ordenamentu la’o kapás, ita foin dehan SEATOU nia serbisu di’ak. Tanba ne’e, presiza duni figura ida hanesan Sekretáriu Estadu Germano iha aten-brani atu ariska nia-an hodi halo ordenamentu ida di’ak no fiar katak, tinan lima mai, ita sei kontente afinál SEATOU halo buat ruma di’ak, atu di’ak tenke terus lai”, akresenta.
FRETILIN prontu hatán
Relasiona ho deklarasaun sira-ne’e, deputada husi bankada FRETILIN, Helena Martins, hateten nu’udar reprezentante povu iha obrigasaun atu bá haree no Konstituisaun mós garante iha artigu 69 no 70 kona-ba prinsípiu separasaun podér, partidu polítiku iha direitu opozisaun.
“Saida mak ami bele halo, tanba ne’e ami prontu [bainhira] SEATOU dehan lori ami ba, ami prontu hatán kuandu nia lori ona ami bá Ministériu Públiku [MP]”, afirma.
Deputada husi PLP, Maria Angelina Sarmento Lopes, preokupa maski, antes ne’e, autoridade kompetente halo despeju administrativu hasai família afetada iha área Komoro, aldeia Moris Foun nian, hodi koloka provizoriamente iha kuarentena no lori filafali bá idaidak nia munisípiu, maibé seidauk fó indemnizasaun ba sira.
“Governu iha devér kria kondisaun ba nia povu. Ita mós tenke halo reflesaun tinan 20 nia laran ita ukun-an, osan husi Fundu Petrolífeiru ne’ebé ita aprova barak iha Parlamentu ida-ne’e hodi halo dezenvolvimentu, maibé sei iha ema ki’ak ne’ebé tenke piñeira rai-henek mak bele tau ai-han bikan ida iha meza leten”, nia kestiona.
Iha sorin seluk, Vise-Ministru ba Asuntu Parlamentár, Adérito Hugo da Costa, lori Governu nia naran apresia no agradese komunidade afetada sira ne’ebé okupadu rai Estadu no hela iha fatin risku ba dezastre no hela iha rai privadu ne’ebé koopera no sira mós komprende situasaun Estadu nian iha sentidu hanesan sidadaun kontribui ba iha dezenvolvimentu país nian.
“Señor deputadu sira-nia intervensaun iha Kuarentena Komoro [depoizde] fila tiha, minutu hira de’it sidadaun sira ne’e husik, katak negosiasaun la’o ona, sira konkorda tiha ona. Depois última ora deputadu sira tun para atu defende. Faktu bá haree iha terrenu kuarentena mamuk depois ita-boot sira sees”, nia relata.
Tan ne’e, Governu halo serbisu ba povu no nasaun nia di’ak ba organizasaun sidade Dili. Kona-ba indemnizasaun sira simu no hirak ne’ebé seidauk pasiénsia hodi hein prosesu atu selu, Adérito dehan.
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora




