DILI, 04 Jullu 2025 (TATOLI)—Prezidente atuál Konsellu Imprensa Timor-Leste (KITL, sigla portugés), Cesar Mali, komprometidu atu hasa’e jornalista nia kapasidade profisonalizmu jornakista liuhusi formasaun no kria ambiente ida dook husi ameasa ka intervensaun sira.
“Iha ha’u-nia mandatu ne’e, foka liu ba pontu importante hanesan esforsu ne’ebe sei halo mak hasa’e jornalista nia kapasidade profisionalizmu, promove reportajen étika ho responsabiliade no kria ambiente ida-neʼebé bele buras no livre husi ameasa inklui intervensaun sira,” Prezidente atuál Konsellu Imprensa, Cesar Mali, hateten kestaun ne’e iha serimónia despedida no bem-vindu ba Prezidente atuál Konsellu Imprensa, ba jornalista sira iha salaun reuniaun KI, Quintal Boot, ohin.
Nia iha kompromisu hodi tulun imprensa no jornalista sira ultrapasa dezafiu sira-ne’e no sei esforsu hodi akompana no eduka nafatin sira hodi sai jornalista neʼebé profisionál liután.
Prezidente atuál Konsellu Imprensa, Cesar Mali, hato’o agradesementu bele hetan konfiansa hodi lidera no apresia mós ba prezidente sesante, Otélio Ote, ba servisu hotu neʼebé halo ona no ida-ne’e hateten dalan ba nia hodi kontinua hatutan no haforsa servisu iha Konsellu Imprensa nian.
Nia hateten, midia no jornalista iha Timor-Leste sei hasoru dezafiu boot entaun nia kontinua halo esforsu makaas atu akompana nafatin jornalista sira-nia misaun ho kapasidade neʼebé iha no eduka nafatin sira hodi sai jornalista neʼebé profisionál liután.
“Dalaruma klasifikasaun liberdade imprensa iha tinan ikus ne’e tuun tanba impaktu husi fatór rua hanesan fatór interna no esterna,” nia dehan.
Fatór interna sei foka liu ba kapasidade no kualidade jornalismu nian, maibé bainhira jornalista ida hala’o nia servisu ho kualidade profisionalizmu mak sei dook husi dezafiu sira hanesan ameasa no intervensaun
“Entaun entervensaun neʼebé jornalista sira hasoru ne’e nu’udár reasaun ida ba ita-nia frakeza rasik. ne’ebé falla atu tane aas kódigu étika jornalismu ninian,” nia hateten.
Nune’e, husi faillansu sira-ne’e atu hanorin jornalista sira sai ema ne’ebé responsabilidade no fahe informasaun ne’ebé kredivél, jornalista sira mak tenke kumpre atu tane as kódigu etíka jornalismu ninian.
Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Expedito Dias Ximenes, hateten Konsellu Imprensa mak orgaun Estadu neʼebé independente maibé labele haree de’ it konseitu independente maibé haree mós konseitu orgaun Estadu tanba aleinde regula orgaun komunikasaun sosiál maibé sai mós responsabiliza ba Estadu.
“Ha’u kongratula ba Prezidente atuál Konsellu Imprensa neʼebé bele iha oportunidade hodi lidera Konsellu Imprensa no konkorda ho saida ohin prezidente atuál nia hateten kona-ba imprensa neʼebé tuun, ne’e loos. Tanba dalabarak intervensaun ne’ebé ema balun halo la ós fora husi membru Governu maibé di’ak ida husi orgaun sira selık,” sekretáriu Estadu ne’e informa.
Membru governante ne’e dehan, ida-ne’e tanba jornalista kapasidade atu responde maibė responsabilidade la’ós iha ona liberdade imprensa no espresa, jornalista halo buat ida jornalista nia hakarak, tanba jornalista nunka sai sidadaun eskluzivu maibė sai mós hanesan sidadaun sira seluk.
“Jornalista iha Liberdade atu entrevista sé de’it no iha ne’ebé de’it maibé tenke iha responsabilidade,” nia hateten.
Prezidente sesante Konsellu Imprensa, Otélio Ote, hateten durante tinan haat lidere Konsellu Imprensa konsege esforsu hodi buka dalan oinsá Planu Estratéjia Dezenvolvimentu Nasionál (PEDN) ne’ebé halo tiha ona diskusaun iha tinan 202-2026 nian.
Tuir nia, esforsu seluk mak mellora liutan vizaum ba konteúdu jornalistiku no buka haburas parseria nasional, internasional husi aumenta frekuénsia nivel kapasidade liuhusi formasaun sira.
Fundadór mídia Timor Post ne’e hateten, buat barak maknia hakarak halo maibé tanba depende mos husi Orsamentu Jerál Estadu (OJE) entaun tenke sukat tuir kapasidade ne’ebé iha.
“Lideransa durante tinan haat nia laran la’ós fasíl maibé difisíl tebe-tebes tanba dalaruma ita mai ho begraun esperénsia lahanesan, maibé dalan ida mak ita hakarak atu defende liberdade imprensa, opiniaun espresaun no independénsia editorial,” nia esplika.
Entaun espera ho mandatu da-tolu ida-ne’e bele buka hadi’a saida mak líder antes sira seidauk halo hodi iha performe di’ak liután iha future, no luta atu liberdade imprensa bele eziste iha Timor laran tomak.
Entretantu, prezidente atuál sei lidera Konsellu Imprensa ho mandatu hahú husi 2026-2029.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes





