iklan

EKONOMIA, HEADLINE

Programa Ho Musan Ida: To’os-na’in iha Baguia kuda ai rihun 500-resin

Programa Ho Musan Ida: To’os-na’in iha Baguia kuda ai rihun 500-resin

To'os-na'in ida kuda ai oan. Foto/Fundasaun Ho Musan Ida iha Baguia

DILI, 10 Jullu 2025 (TATOLI) – Programa Ho Musan Ida ka WithOneSeed ne’ebé implementa dezde 2010 iha postu administrativu Baguia, munisípiu Baukau, kuda ona ai-oan hamutuk rihun 500-resin.

Projetu reflorestasaun ida-ne’e hala’o iha suku Alaua-Kraik, Haekoni, Alaua-Leten, Larisula, Osso-Huna, Afaloikai, Samalari, Defauase, Lavateri no Uakala, ne’ebé iha inísiu envolve de’it to’os-na’in hamutuk 12 no agora abranje ona ba agrikultór rihun-ida-resin.

Viveiru ai-oan. Foto/Foto/Fundasaun Ho Musan Ida iha Baguia

Tipu ai-horis sira ne’ebé kuda mak hanesan ai-kameli, ai-bubur, ai-mahoni, ai-nitas, ai-naa, ai-kakeu, ai-teka Timór no ai-saria.

Xefe ekipa Fundasaun Ho Musan Ida iha Baguia, Joana Guterres Gusmão, hateten programa ne’e ho objetivu mak promove sustentabilidade ambientál, reforsa ekonomia agrikultór no eduka jerasaun foun sira kuidadu ambiente.

Fundasaun Ho Musan Ida kada tinan prepara viveiru rihun 60 hodi distribui ba komunidade agrikultór sira hodi kuda. Bainhira ai-oan ne’ebé kuda ne’e moris, Fundasaun sei insentiva sentavu $0,50 ba kada ai-hun to’o tinan 30.

“Ita selu to’os-na’in sira atu tau-matan ba ai-horis ne’ebé kuda ona. Parte seluk bele kontribui ba dezenvolvimentu ekonomia iha área rurál. Kada tinan, iha Baguia, to’os-na’in balun bele simu osan husi [kuda] ai-horis ne’e to’o rihun $4-resin”, Joana Gusmão informa ba Tatoli via telefone.

Insentivu ne’ebé Fundasaun Ho Musan Ida fó ba agrikultór sira ne’e mai husi atividade fa’an karbonu husi fo’er sira ne’ebé ema kria hanesan su’ar husi karreta, motór no seluk tan. Fundasaun kria merkadu ne’e hafoin hetan formasaun husi Fundasaun Xpand husi Austrália hafoin bele fa’an ba empreza internasionál sira.

Nia esplika razaun sira selu agrikultór atu motiva sira bele kuidadu ai-horis sira ne’e, tanba kada tinan Governu halo lansamentu ba kuda ai-oan, maibé depoizde ne’e ema la tau-matan, nune’e ai sira ne’e mate hotu.

Atu garante ai-horis sira ne’e moris, Fundasaun mós fó serbisu ba joven 45 iha Baguia atu halo kontrolu no sura plantasaun sira ne’ebé agrikultór sira kuda. Joven sira ne’e presiza fulan neen atu konta ai-horis sira hafoin bele halo pagamentu ba to’os-na’in sira iha tinan nia rohan.

“Joven sira ne’ebé ami serbisu hamutuk la’ós espesialista, maibé mai ona iha Programa Ho Musan Ida mak ami aprende hamutuk”, dehan.

Tuir nia, ai sira ne’ebé kuda ne’e seidauk bele fa’an, maibé to’os-na’in sira só kuidadu. Depoizde tinan 30 mak sira bele tesi hodi fa’an, halo ba mobiliáriu no seluk tan.

Daudaun, Fundasaun Ho Musan Ida halo parseiru ho Fundasaun Rai Matak hodi lori programa ne’e ba implementa iha munisípiu Vikeke, Likisá, no Kovalima.

Jornalista: Arminda Fonseca

Editora: Maria Auxiliadora

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!