DILI, 16 Dezembru 2025 (TATOLI)—Ministra Edukasaun Dulce de Jesus Soares informa estudante eskola Sentru Aprendizajen no Formasaun Eskolár (CAFE-sigla portugeza) maioria sai mellór klasifikadu iha ezame nasionál, entretantu estudante finalista ne’ebé la pasa iha ezame nasionál hamutuk na’in-1.118, kompostu husi ensinu báziku na’in-640, ensinu sekundáriu jerál na’in-444 no edukasaun rekorrente 34.
Rezultadu aprovasaun ezame nasionál ba tinan 2025, Ensinu Báziku (EB) iha 97.52%, Ensinu Sekundáriu Jerál (ESJ) 96.82% no Eninsu Sekundáriu Tékniku Vokasionál (ESTV) 100%.
Rezultadu hatudu Eskola Bázika iha estudante hamutuk 25.120 maka hetan aprovasaun (97.52%), Eskola Sekundária Jerál estudante hamutuk 23,486 (96.82%), Eskola Sekundária Téknika no Vokasionál estudante hamutuk 3,441 (100%), Edukasaun Rekorrente estudante hamutuk 353 (91.21%).
Hosi pursentu ne’ebé mensiona iha leten, estudante Ensinu Báziku ne’ebé la aprovadu hamutuk 664 (2.48%), Ensinu Sekundáriu Jerál 444 (1.86%), Ensinu Rekorrente hamutuk 34 (8.79%).
Notísia relevante: Aban, ME sei anúnsia rezultadu ezame nasionál 2025
Iha tinan eskolár atuál, estudante 54.128 maka rejistadu. Hosi sira-ne’e, 53.518 maka tuir duni ezame nasionál, ne’ebé hatudu nivel aas hosi kompromisu, dedikasaun no responsabilidade hosi komunidade edukasionál tomak.
“Eskola CAFE sai vensedór iha ezame nasionál, maibé la signifika eskola públika sira seluk la’ós la halo servisu sira, liuliu iha munisípiu sira mós halo vensimentu ho valór di’ak,” Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus Soares dehan ba jornalista sira iha anúnsiu rezultadu aprovasaun ezame nasionál, iha salaun konferénsia imprensa, Vila-Verde, Dili, Tersa ne’e.
Ministra Dulce informa dezempeñu di’akliu maka observa iha CAFE no eskola Katólika sira, ho eskola públika no privada sira ne’ebé hatudu rezultadu sira-ne’ebé hanesan iha nivel mundiál.
“Estudante feto sira konsistentemente hatudu rezultadu superiór ba estudante mane sira. Evidénsia ida-ne’e sei sai sujeitu ba análize kle’an, ho hanoin atu identifika no replika pratika pedagójika sira-ne’ebé di’akliu,” ministra tenik.
Iha nivel munisípiu, Ainaru rejistadu rezultadu di’akliu, tuir Manatutu, Lautein no Manufahi ho dezempeñu aas hanesan. Munisípiu Ataúru, Oekusi no Aileu revela nesesidade intervensaun estratéjika prioridade hosi Ministériu Edukasaun.
“Observa katak eskola ki’ik sira jeralmente aprezenta rezultadu sira ne’ebé superiór, tuir fali hosi eskola sira ho medida médiu, enkuantu eskola boot sira rejistadu dezempeñu sira-ne’ebé inferiór, maski iha ezisténsia hosi esesaun sira-ne’ebé notavel,” nia subliña.
Ohin Ministériu Edukasaun anúnsia rezultadu ezame nasionál no sei imprime hodi fahe ba diretór Servisu Edukasaun Munisipál atu iha Sesta (19/12/2025) taka sai iha kada eskola sira iha territóriu.
Iha parte seluk, Xefe Departamentu Kurríkulu Ensinu Pre-Eskolár, Ensinu Báziku no Ensinu Rekorrente, Edia Monteiro, hateten klasifikasaun ne’ebé atribui hosi eskola no klasifikasaun ne’ebé hetan iha ezame nasionál, konstitui indikadór ida-ne’ebé rigorozu, transparente no kredivel hosi dezempeñu globál hosi estudante na’in-rua iha sira-nia dalan edukasionál.
“Rezultadu sira-ne’ebé agora distinje reflete esforsu kontínuu hosi estudante na’in-rua, kualidade hosi apoiu pedagójiku ne’ebé fornese hosi profesór sira no apoiu indispensavel hosi família sira. Rekoñesimentu públiku ne’e hakarak la’ós de’it atu valoriza esforsu individuál, maibé mós atu hametin komunidade edukativa, kultura eselénsia, rigór, méritu no onestidade akadémika,” nia dehan.
Xefe Edia subliña tuir orden klasifikasaun ba estudante sira-ne’ebé sei hetan rezultadu finál di’akliu tuir kritériu ne’ebé ofisialmente estabelesidu ona.
Iha primeiru lugár, Zita S. F da Costa da C. F Filipe hosi Ensinu Báziku CAFE Baukau ho nia klasifikasaun finál 60. Segundu lugár, iha estudante na’in tolu (3) mak Elizabeth Brilhante Deus Abi hosi Ensinu CAFE Maliana ne’ebé ho nia klasifikasaun finál hamutuk 59. Terseiru lugár mak Nobelinho António de Jesus Belo hosi eskola CAFE de Dili, ho klasifikasaun 59, estudante Priscila Gracie Brites Boavida do CAFE Dili ho klasifikasaun 58, Jacinta Jessica Marcela dos Santos Muniz husi eskola CAFE Suai ho klasifikasaun 58.
Valór mellór sira iha siénsia no teknolojia. Primeiru lugár, Light Oxigen husi ESJ CAFE iha Aileu ho nia klasifikasaun finál 69. Segundu lugár, Lalete Tobia Melinda Carvalho Belo hosi Colégio de Santo Inácio de Loyola, ho klasifikasaun 68.
Segundu lugár mós, Crisóstomo dos Santos Amaral hosi CAFE Maliana ho nia klasifikasaun 78. Terseiru lugár, Nénio dos Santos Almeirim hosi ESJ Lere Anan Timur Lautein ho klasifikasaun 77. Depoiz tuir Tifânia Zaria Mufida Freitas husi ESJ Santo Inácio de Loyola Likisá ho klasifikasaun 67. Ikus mak Emmanuel Faria Soares Pinto hosi ESJ Santo Inácio de Loyola, Likisá ho klasifikasaun 67.
Ba nivel Eskola Sekundária Jerál, primeira lugár, Marisa Ananalo husi ESJ CAFE iha Dili, Patrícia Cardoso Gabriel Belo Fernandes hosi ESJ CAFE Dili, Lúcia Martins Ribeiro hosi Koléjiu Maliana ho klasifikasaun finál 65.
Segundu lugár, Ana de Lima Cardoso Suárez de Araújo husi Santo Inácio de Loyola Likisá. Terseira lugár, Teresina de Cabina Pereira Fraga hosi Santo Inácio de Loyola. Divânia Debra Adenisa Almeliano husi Santo Inácio de Loyola, Octavio Cresencio hosi Esternatu São José Dili ho klasifikasaun 62.
“Agora, ita pasa bá valór orijinál ezame nasionál nian. Klasifikasaun orijinál husi ezame nasional, ami hahú ensinu báziku jerál. Primeira lugár, Gerita S. F. D. C. Filipe ho klasifikasaun finál 56.60 hosi eskola CAFE Baukau. Segundu lugár, klasifikasaun finál 56.43, mak Elizabeth Brilian de Deus Abi do CAFE Maliana. Terseiru lugár, ho klasifikasaun finál 55.77 mak Nobelinho Antônio de Jesus Belo do CAFE Dili,” Edia haktuir.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade
