Garante kualidade edukasaun, FINANTIL propoin estudante 380

DILI, 06 Janeiru 2026 (TATOLI)–Diretór Ensinu Sekundáriu Jerál Fitun Naroman Timor Lorosa’e (FINANTIL), Aniceto Berlelo, hateten sira propoin hodi simu de’it estudante foun hamutuk na’in-380 ba tinan letivu 2026, tanba hakarak garante kualidade edukasaun.
“Ita hakarak hadi’a kualidade edukasaun, entaun ita simu estudante 380, labele liu husi ne’e, tanba tinan kotuk ita iha 500 to’o 700,” nia dehan ba jornalista sira iha nia kna’ar fatin, Aimutin, Dili, Tersa ne’e.
Responsavel ne’e dehan hakarak simu estudante mínimu, tanba sira nia alvu ba tinan ne’e estudante sira tenke hetan valór boot iha ezame nasionál.
“Tuir ha’u ho adjuntu diretór nia alvu eskola FINANTIL tinan oin valór tenke boot-liu iha área siénsia naturál no mós siénsia sosiál, iha ezame nasionál, ” nia informa.
Aleinde ne’e mós, eskola estabelese regra ba estudante foun sira atu hili área siénsia naturál maibé tenke ho valór matemátika ne’e hitu (7).
“Ba estudante foun ne’ebe hakarak estuda iha área siénsia naturál nia valór matemátika tenke 7. Se estudante ida valór matemátika la to’o 7 nia se la ba siénsia naturál, tanba referénsia hatudu ona barak ba sura matemátika lahatene,” Aniceto haktuir.
Berlelo subliña rezultadu hatudu tinan sira liubá estudante la liu barak husi siénsia naturál, maibé iha tinan ne’e siénsia naturál lakon na’in-rua de’it, siénsia sosiál pasa hotu.
“Ida-ne’e atu hateten saida, atu dehan katak estudante sira la pasa ne’e signifika sira laiha kapasidade iha siénsia naturál,” Berlelo esplika.
Nune’e, nia informa, eskola sei la tolera estudante foun ne’ebé mai rejistu ho valór ki’ik atu asesu ba sensia naturál.
Selu pesoál limpeza
Entretantu, Diretór FINANTIL ne’e haktuir inan-aman husi estudante kontribui osan $2 hodi selu pesoál limpeza (cleaner) iha FINANTIL.
“Ida-ne’e bazeia ba ita-nia lei edukasaun katak husi ensinu báziku mak labele husu kontribuisaun husi inan-aman, maibé ba ensinu sekundáriu depende ba jestaun husi diretór eskola,” nia dehan ba jornalista sira.
Tuir nia, kontribuisaun referida hetan aseitasaun husi inan-aman estudante.
“Kontribuisaun $2 la’ós batu. Ne’e loos tanba primeiru ami iha Eskola FINANTIL, dalaruma ita-nia estudante sira tau ona oráriu maibé nafatin soe fo’er arbiru, entaun ami iha gurda eskola ida, maibé nia mós haree ba servisu cleaner nian, mezmu cleaner ne’e tuir lei Estadu mak rekruta, maibé se ita la ajuda Estadu entaun eskola ne’e hanesan tiha fahi luhan,” nia tenik.
Tuir diretór ne’e, krítika de’it iha li’ur ne’e dalaruma fásil ba sira, maibé nia implementasaun iha terrenu susar loos.
“Entaun ami buka dalan ida-ne’e atu haree cleaner, tanba osan la’ós maihusi Estadu. Osan ne’e inan-aman nian, ne’ebé la’ós kobransa maibé kontribuisaun. Kobransa ne’e ema bolu dehan kobransa ilegál, tanba ne’e FINANTIL ami iha matadalan,” diretór akresenta.
Nia esplika, tinan ne’e ba cleaner nian, iha aprovasaun akta, nune’e parte eskola hato’o ona pedidu ba edukasaun.
“Orsida ita haree orsamentu ne’e, ita bele rekruta cleaner ida ka rua, para fulan-fulan osan ne’ebé inan-aman kontribui, selu fali ba timoroan ne’ebé ita rekruta hanesan cleaner atubele hamoos eskola halo moos, atu ita nia oan sira mai eskola iha FINANTIL sente saudavel,” Berlelo esplika.
Kona-ba saláriu ba cleaner, nia dehan, eskola selu tuir orsamentu ne’ebe mak iha no tuir lei SEFOPE.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade

