DILI, 26 Janeiru 2026 (TATOLI)–Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili (TJPID), Segunda ne’e, hahú halo debate instrusaun ba krime devasa ne’ebé ema balun publika Ajente Ministériu Públiku (MP) iha rede sosiál, iha tinan kotuk.
Tribunál deside halo debate ne’e tanba atu verifika faktu sira ne’ebé konsta iha MP nia akuzasaun ne’e nesesáriu duni nune’e bele deside kontinua prosede ba julgamentu.
Bainhira faktu ne’ebé MP halibur la priense ba krime ruma, maka Tribunál sei deside la avansa ba julgamentu no bele arkiva.
Debate instrusaun ne’e, bazeia ba lei númeru 15/2023 kona-ba alterasaun daruak husi Kódigu Prosesu Penál Timor-Leste ne’ebé iha parte ida ko’alia kona-ba debate inatrutória.
Notísia relevante : MP tinan oin prioriza rekrutamentu ba Prokuradór Rekursu na’in-neen
Iha artigu 238 ko’alia kona-ba dezignasaun data ba debate instrutória iha alinea ida hateten;
- Bainhira konsidera katak laiha fatin ba prátika atu instrusaun, liu-liu iha kazu sira ne’ebé sira ne’e la hetan rekerimentu, ka iha loron-lima, juíz dezigna loron, oras no fatin ba debate instrutóriu. Ne’e fiksadu ba data ne’ebé besik liu, atu nune’e prazu másimu durasaun instrusaun bele respeita iha kualker kazu.
- Sempre ne’ebé nesesáriu, antes dezigna data ba debate instrutóriu, juíz tenke rona públiku no arguidu.
- Dezignasaun data ba debate instrutóriu notifikadu ba Ministériu Públiku, asistente, arguidu no nia defendedu, pelu menus loron-lima ba nia fatin.
- Iha kazu koneksaun prosesu nian, dezignasaun data ba debate instrutóriu mós notifikadu ba arguidu sira ne’ebé la rekere instrusaun.
- Dezignasaun data ba debate instrutóriu mós notifikadu, pelu menus loron-tolu antes ne’e halai, ba testemuña, péritu no konsultór tékniku sira ne’ebé juíz konsidera indispensável nia prezensa iha debate.
- Aplika mós dispozisaun iha n.ºs 1 no 4 artigu 90% iha alínea b) n.º I artigu 217.9 no artigu 238.9-K.
Enkuantu, artigu 238 ne’ebé ko’alia kona-ba ba finalidade debate instrutóriu ho objetivu permite diskusaun iha juíz nia oin, entre akuzasaun no defeza hodi forma orál no kontraditória, kona-ba sé, husi prosesu inkéritu no instrusaun, rezultadu indikiu fatuk no elementu direitu ne’ebé sufisiente atu justifika instruisaun arguidu ba julgamentu.
Iha debate instrusaun Prezide husi Juiza Instrutora, Ana Paula Fonseca no MP Reprezenta husi Prokuradór Rafael Gusmão.
Iha akuzasaun, arguidu publika Ajente MP nia imajen ne’e ho krime devasa.
Husi Kódigu Penál kapítú V koalia kona-ba ba sakar vida privadu iha artigu 183 hateten Halekar.
- Ida-ne’ebé mak liuhusi kualkér meiu mezmu ilísitu, hatene faktu sira kait ho intimidade ema nia vida partikulár ka seksuál ema seluk nian no, lahó konsentimentu, halekar ba públiku lahó kauza ne’ebé justu, sei kondena ho pena prizaun to’o tinan 1 ka multa.
- Lala’ok kriminál depende husi keixa.
Iha debate ho instrusaun ba kazu ne’e, Tribunál rona uluk sasin ho inisiál CV hodi rona nia depoimentu kona-ba públikasaun Ajente MP ne’ebé virál iha tinan kotuk.
Iha debate instrusaun ne’e sasin deklara katak la’ós nia mak publika vídeo referida no husu ba Tribunál atu husu atu husu ba lezada.
Hafoin rona tiha sasin nia deklarasaun, Tribunál marka fali data debate instrusaun ba kazu ne’e loron 30 Janeiru oras 09:00 dadeer hodi kontinua rona depoimentu ba intervinente seluk ne’ebé sai intervinente iha kazu ne’e.
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Julia Chatarina
