DILI, 18 Fevereiru 2026 (TATOLI)—Prezidente Republika, Jose Ramos-Horta, domingu ne’e, hala’o vizita hodi haree pasiente labarik sira-ne’ebé baixa iha Hospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV) no hala’o asaun fahe aihan liuliu ai-fuan no sumu goiava ba labarik sira-ne’ebé afeta moras dengue.
“Foin daudaun, iha loron hira liu ba ha’u mai mesak, hodi fahe sumu no bee ba pasiente sira no pasiente barak loos. Nune’e, ha’u fó instrusaun no telefone ba Aqua Leste, sira fó gratuita bee no kontaktu Nilton Gusmão, nune’e oferese ho ai-fuan, sumu guavas sira-ne’e ba apsiente moras dengue luliu labarik sira, tanba ida-ne’e di’ak loos ba dengue,” Xefe Estadu ne’e dehan ba jornalista sira bainhira Prezidente Republika Jose Ramos Horta hala’o Vizita ba labarik sira-ne’ebé baixa iha Hospitál Nasionál Guido Valadares.
Prezidente Ramos-Horta haktuir, hahan iha HNGV ho kualidade di’ak tanba hahan ne’e tuir menu ne’ebé nutrisionista sira hateten.
“Ha’u haree loron ida ha’u mai ema seluk laiha, ha’u mai haree hahan di’ak, ha’u ba to’o dapur. Maibé balun labarik sira la gosta han ne’e normál, sira hakarak hahan uma nian, maibé ha’u haree kualidade hahan ne’e di’ak no sufisiente. Tenke kuantidade ne’ebé sukat didi’ak, espesialista sira sukat, konforme doutór sira rekomenda, ida-ne’e tenke han nune’e, ne’e sira iha dapur halo tuir de’it instrusaun ne’ebé mai husi doutór. Ha’u haree sempre servisu todan. Ha’u rona mós jestaun di’ak liu konforme doutór sira estranjeiru hateten, sira haree diresaun ospitál di’ak-liu,” nia hateten.
Xefe Estadu ne’e hatutan, iha HNGV ne’e doutór no enfermeiru sira hala’o servisu di’ak maske dalabarak sira hetan krítika oioin.
HNGV nia infraestrutura ne’e defisil tanba la konsege simu moras sira ho kualidade, maibé sira servisu di’ak ho kondisaun ne’ebé iha ne’e hatudu katak doutór, enfermeiru, parteira, funsionariu sira hotu-hotu servisu di’ak.
“Agora edifisiu foun atu hahú ona fulan ida ka rua loke ona ba públiku, ne’e sei halo kmaan,”nia dehan.
Tanba ne’e, Xefe Estadu hato’o agradesimentu ba doutór no enfermeiru sira-ne’ebé servisu iha HNGV tanba servisu iha área risku. Bainhira mai iha HNGV, ema mai husi li’ur mai iha HNGV tenke mai ho kuidadu ka lori moras infesaun husi li’ur mai, mai vizita hetan infesaun iha HNGV.
”Moras ida, nia sai husi HNGV lori moras seluk tanba baktéria ospitál, ne’e hospitál, ne’e hospitál modernu iha mundu mós elemina 100%. Tanba ne’e, ema sira servisu iha HNGV ne’e perigu liu, sira hotu-hotu,” nia dehan.
Atu prevene moras dengue iha Timor-Leste, Xefe Estadu ne’e apela ba inan-aman sira atu hamoos ida-idak nia hela fatin.
“Inan-aman sira favór haree hamoos didi’ak uma laran. Dengue redús kompara ho tinan kotuk.
Inan-aman sira dalabarak doutór sira hateten no ha’u rasik ko’alia dala barak tiha ona, kuidadu ho bee foer sira-ne’ebe haleu uma, labele tau bee iha jerigen ka bidon iha uma laran la taka. Se bee iha uma laran tenke taka metin tiha, tanba susuk dengue ne’e nia buka mak bee-moos hodi moris ba maibé bee foer ne’e susuk seluk iha, maibé iha mós baktéria oioin. Governu mós halo fumigasaun ne’e bele kombate,” Xefe Estadu ne’e apela.
Iha fatin hanesan, Diretor Ezekutivu HNGV, Nuno Vital, hateten númeru pasiente ne’ebé agora iha HNGV, iha mós Tasi-Tolu totál hamutuk 164 no husi numeru ne’e pasiente baixa iha ospitál temporária Tasi-Tolu hamutuk 45 ho kazu kmaan.
“Pasiente sira-ne’ebé ho kazu grave baixa iha HNGV no totál lakon vida husi Janeiru to’o Fevereiru ne’e hamutuk na’in 10,” Nuno informa.
Totál kazu pasiente dengue hamutuk 164 no pasiente ne’ebé alta ona ne’e hamutuk 422.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
