iklan

EDUKASAUN

Difikuldade la’ós ita-nia inimigu maibé nia maka ita-nia mestre di’ak

Difikuldade la’ós ita-nia inimigu maibé nia maka ita-nia mestre di’ak

NORONHA DANIEL Graduadu, Korea Soongsil Cyber University – Korean language education Seoul, Korea do Sul

Tuku neen dadeer liu minutu tolu-nulu, ónibus sira hahú la’o husi terminál, ha’u mós ho motor la’o dadaun ba kompaña, maske, sente kolen tanba servisu fiziku iha fábrika durante oras 12, maibé ha’u nafatin kontinua halo atividade ne’ebé hanesan. Durante, ha’u lori motor, sempre loke telefone no halo konekta ba headphone (eskutadór), hodi kontinua rona materiaa semanál nian, ne’ebé ko’alia kona-ba teória edukasaun lian Korea nian. Ho silénsiu ha’u, sempre, halo konsentrasaun, maske kolen maibé nakonu ho esperansa.

Ida-ne’e maka ha’u-nia moris lor-loron hanesan estudante iha (KSCU) – Korea Soongsil Cyber University enkuantu hanesan traballadór migrante iha Korea do Sul. Universidade ne’e, ne’ebé estabelese iha Seoul iha tinan-1906 ho istória riku hanesan universidade Kristaun, ohin-loron rekoñesidu hanesan pioneru iha edukasaun online. Ba ha’u, universidade ne’e la’ós de’it institusaun akadémika, maibé sai dalan ida hodi transforma ha’u-nia moris.

Iha tinan-2023, bainhira ha’u hahú servisu iha Korea do Sul. Ba loron dahuluk iha kompaña durante entrevista patraun hatete kedas ho lian-mamar katak, “직장과 학교는 달라요”, -nivél profisionál ho nível akadémiku ne’e diferénsia”, Hafoin rona liafuan ne’e no hahú la hatene atu hateten saida? Maibé firme nafatin no hateke ba patraun ho hanoin katak nia la iha intensaun aat, nia ko’alia hanesan ema ida-ne’ebé hatene realidade sistema edukasaun. Tanba, desizaun mai iha Korea ho kna’ar ida katak, ha’u lori responsabilidade finanseiru boot ba família sira iha Timor-Leste. Rendimentu ne’ebé hetan la’ós ba ha’u rasik, maibé sai hanesan kordas ida-ne’ebé liga ba parentes, ba nesesidade lor-loron ne’ebé presiza. Kada fulan, bainhira halo transferénsia, no notifikasaun mosu dehan “송금 완료” ha’u haree saldo ne’ebé sei restu, ho montante ne’e bele kobre ha’u-nia moris iha ne’e, maibé montante ne’ebé bele responde ba família nia presiza no alin-sira nia estudu. Biar nune’e, presaun ekonómiku no emosionál kontinua no servisu fíziku maka’as, ho oras naruk, no distánsia husi família dook.

Kalan ida, hafoin ha’u taka video-xámada ho parente sira, kuartu sai silénsiu, ho kontinua lian-mahusuk husi família iha ha’u-nia tilun, iha silénsiu ne’e, ha’u hatene katak ha’u tenke halo buat ruma ne’ebé boot liu duké servisu fíziku de’it. Ha’u hakarak la limita ha’u-nia aan iha área laborál, maibé hakarak nafatin atu dezenvolve kapasidade intelektuál hodi kontribui liután ba Timor-Leste iha futuru.

Iha tinan-2019, ha’u halo exame TOPIK 1 no hetan sertifikadu nível 2, ho momentu ne’ebá ha’u sente orgullu no ho konfiansa maka’as katak dalan profisionál klaru ona. Maibé realidade hatudu buat seluk. Kalan ne’ebá, ha’u la konsege toba ho di’ak, tanba toba-fatin ki’ik iha dormítoriu kompaña nian sai hanesan prizaun ida. Nune’e, ha’u hanoin katak, sertifikadu TOPIK nível 2 de’it la sufisiente atu hetan rekoñesementu akadémiku. Maibé ha’u mós hanoin, liafuan ida “diferénsia ne’e la’ós barreira permanente nia mak dezafiu estruturál ida-ne’ebé presiza resposta estratéjika.

Hafoin servisu tinan ida iha kompaña ha’u husu perguntas ba Prof. Chang Won Choi, katak, “Oinsa maka ita ultra-pasa dezafiu sira? Nia hatan katak, ita tenke, oho ita nia limitasaun, ezemplu, “han tenke hamenus”, husi konversa ne’e katak, ha’u tenke transforma, estuda maka tenke barak duké han barak”, nune’e, Nia buka oportunidade hodi oferese liuhusi programa Hopeseller halo koperasaun ho universidade Korea Soongsil Cyber University, husi ne’e, kedas liafuan patraun nian transforma husi limitasaun ba desizaun no ba dezafiu ne’ebé ha’u aseita.

Edukasaun online iha KSCU, nian fó fleksibilidade no hanorin mai ha’u atu halo balansu tempu ba estudu ho servisu, maibé fleksibilidade la signifika fasil. Iha semester primeiru maka faze konfuzaun, tanba termu akadémiu sira iha lian-Korea ne’ebé ha’u nunka rona. Tarefa ka servisu-uma sira ne’ebé estudante Korea sira kompleta iha óras rua, mai ha’u presiza óras ha’at ka neen, nune’e, tempu sai inimigu ne’ebé boot liu duké kansasu fíziku.

Maibé, étapa-étapa, ha’u dezenvolve disiplina ida hodi aprende kada tempu, durante lori motor, no headphone iha tilun, iha óras-almosu, bainhira kolega servisu sira deskansa ha’u lee no rona mateira sira, no kada minutu iha ha’u-nia moris sai valorizadu no la iha tempu ida-ne’ebé bele lakon leet hodi aprende. Ha’u kaer prinsipiu tolu: “esforsu, dezafiu no susesu”, nune’e, bainihra kolega servisu sira toba, ha’u kontinua loke komputadór hodi kontinua estuda no halo tarefa sira, maske tarde maibé ha’u tenke kontinua tanba data-ikus submete maka loron aban, to’o ramata, ha’u aruma fali dokumentu sira no taka komputadór no deskansa ne’ebé, la ho estabilidade tanba alarme lian hodi atu kontinua ba servisu. Iha semester segundu, tarefa sira ne’ebé uluk hanesan foho, agora sai hanesan ai-laran ne’ebé ha’u hatene ona dalan. Primeira-vez iha ha’u-nia moris ha’u haree aan rasik iha mundu akadémiku, katak esperiénsia ne’e la’ós frakéza maibé hanesan forsa.

Ha’u-nia objetivu estratéjiku maka atu sai fali manorin iha área edukasaun lian Korea iha Timor-Leste, objetivu ne’e la limita de’it ba obtensaun títulu, maibé orientadu ba kontribuisaun reál iha dezenvolvimentu eduksaun nasionál. Pesoalmente, hanoin kona-ba estudante sira iha Timor ne’ebé hakarak servisu iha Korea, nune’e, presiza enkoraja sira atu hatene lian no kultura Korea. Hodi atu mantein dignidade bainhira mundu haree ita hanesan de’it traballadór ida, tanba edukasaun ha’u nian la’ós investimentu pesoál de’it maibé investimentu iha kapitál umánu nasional. Viajen ida-ne’e, husi traballadór ba estudante hatudu katak, edukasaun iha era-dijitál la iha fonteira jeográfika. Maski, iha limitasaun ekonómiku no sosiál, asesu ba edukasaun online bele sai mekanizmu mobilidade sosiál no profisionál. Timor-Leste presiza edukadór sira ne’ebé iha formasaun internasionál, kompriende kultura no lian, espesialmente lian Korea, no bele bele funsiona hanesan ponte entre kultura rua. Relasaun entre Timor-Leste no Korea do Sul, inkluzivu kooperasaun laborál no edukasionál, kria nesesidade ba espesialista sira ne’ebé iha konpeténsia linguístika no interkulturál.

Ba traballadór migrante Timoroan sira ne’ebé agora servisu diaspora iha Korea, Australia, Portugal, no nasaun seluk, ha’u hakarak hateten de’it katak, servisu no estudu bele la’o hamtuk, Maski, la fasil, kolen tebes, deskansa la ho estabilidade no difikuldade sei barak, maibé difikuldade ne’e la’os ita-nia inimigu, nia maka ita-nia mestre di’ak. Ba ha’u-nia nasaun Timor-Leste, apoiu ba sidadaun sira ne’ebé investe iha edukasaun maka estratéjia fundamental ba dezenvolvimentu sustentável. Diferensia entre nível profisionál no akadémiku la’ós limitasaun permanente. Ho oportunidade ne’ebé loos no esforsu ne’ebé kontinua, hatudu katak diferensia ne’e bele transforma sai ponte forte.

Ha’u-nia esperansa, loron ida, ha’u sei hamriik iha estudante sira nia oin no hanorin lian-Korea, sira sei haree ha’u hanesan manorin ida. Maibé, ha’u sei hateten ba sira katak, viajen ne’e, hahú husi motor-eletriku ida, telefone no headphone ida, ho espritu ne’ebé nunka rende, no ba estudante sira loron ida ita boot sira mós sei tuir dalan ne’e, hodi hahú ita-boot sira nia viajen.

 

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!