DILI, 17 Abríl 2026 (TATOLI)—Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, kestiona Tribunál Rekursu (TR) nia desizaun, ne’ebé tuir akordaun ba disputa rai, iha área Praia dos Coqueiros, Aldeia Metin III, Suku Bebonuk, la afavór ba Lurdes Menezes, nune’e tenke entrega rai ne’e ba Mari Alkatiri.
“Tribunál halo desizaun ladún di’ak,” Xanana Gusmão hateten ba Jornalista sira hafoin halo vizita ba Kuartél Jerál PNTL, Kaikoli, Sesta ne’e.
Nia dehan, disputa rai husi família Lurdes Menezes ne’e hanesan ho kazu disputa rai iha Aimeti-laran, ne’ebé sidadaun ida okupa rai desde tinan 1977 no hola feto iha tinan 1978, bainhir mate tiha, oan feto hela no oan boot hotu ona no kaben tan, derrepente señor ida ba dehan katak rai ne’e sira nian.
Nune’e mós, situsaun hanesan akontese mós ba iha sidadaun Lurdes Menezes, okupa rai ne’e desde tinan 1977 no hola feto iha 1978, oan feto hela no oan boot hotu ona kaben tan, derrepente señor ida ba dehan katak rai ne’e sira nian.
Xanana haktuir, hafoin Lurdes Menezes nia katuas oan mate iha tinan 2009, ema hahú mai reklama katak rai ne’e ninian no iha tinan 2014 aprezenta nia karta eleitór ba Tribunál lee rai ne’e ninia.
Notísia relevante : Lurdes Menezes lamenta ho Tribunál nia desizaun ne’ebé afavór ba Mari Alkatiri
Xefe Governu haktuir, ema ne’ebé hela iha rai iha Indonézia nia tempu durante tinan naruk, nia rai iha fali no ba aprezenta dokumentu ba Tribunál, katak rai ne’e ninian, maibé desizaun Tribunál momentu ne’e deside katak buat sira ne’e hotu afinál la’ós señór ne’e ninian, ne’ebé ba dala-rua lakon no Tribunál atribui rai ne’e ba Lurdes Menezes.
“Ikus fali señor ne’e aprezenta ba Tribunál hak guna bangunan husi ninian prima ne’ebé kaben tiha ho TNI ida hela iha Indonézia, la mai katak rai ne’e nia hola iha nia prima,” nia katak.
Xanana hateten nia lakoñese sidadaun Lurdes ne’e, maibé desizaun ne’ebé TR halo ne’e ladún di’ak
Xanana esplika, TR deside bazeia de’it ba serifikadu hak baguna bangunan ne’ebé dehan katak Governu Indonézia mak fó, maibé hak guna bangunan ne’ebé Governu Indonézia fó expiradu no la vale ona.
Xanana haktuir, iha tinan 2014, señor la hatene afinál ema riku boot ida, nia deklara iha Tribunál dehan sosa rai ne’e ba nia prima be hela iha Indonézia.
“Nia prima ne’e Indonézia nia ema ona no nia hola rai ne’e ho osan $400.000. Tribunál iha tinan 2014 bazeia ba sertifikadu hak milik bangunan ne’ebé expira iha tinan 2011 hodi ba aprezenta iha Tribunál no Tribunál deside tuir ida ne’e,” Xanana konta tuir.
Hodi hatutan: “ita hotu hakfodak no Tribunál simu aviza ba señora (Lurdes) ne’e tenke sai wao…. Tribunál ida-ne’e mak kapás tebes, ne’ebé imi hotu kuidadu lakleur mak hak milik bangunan tama ema riku sira ne’e mak sosa $500.000 ho $600.000 imi haree de’it. Tribunál kuidadu, haree de’it imi nia oin ne’e duni tiha ona imi.”
Xefe Governu dehan, ho situasaun ida-ne’e nia kestiona Tribunál nia serbisu, liliu Juíz sira-nia kapasidade foti desizaun.
Xefe Governu dehan, nia parte kestiona judisiáriu ne’ebé halo serbisu reforma iha setór justisa.
“Ha’u kestiona ne’e mak iha IX Governu ne’e ami dehan reforma setór justisa Dona Lucia kaer hela buat ne’e ita haruka ona ita-nia oan sira ba estuda, ita dehan agora kedan labele mas mediu termu tenke iha timoroan ne’ebé hatene portugés, hatene didi’ak komprende didi’ak lei. Tanba ne’e mak sira ba ne’e estuda de’it atu haree de’it ida-ne’e,” nia reforsa.
Xanana garante rekursu ne’ebé foin daudaun Governu haruka liuhusi bolsa estudu judisiária, molok sira ba mós Governu husu fila mai kaer metin sira.
“Se malae sira halo akordaun bobot hanesan ne’e sira (Juíz) hatene asina de’it. Sira husu ha’u atu bá ne’ebá, ne’ebé imi foti sai tiha ona, ita hein tok. Hanesan iha Bekora ne’ebá mós ha’u dehan oho tiha ha’u mak imi sobu tiha buat sira ne’e. Iha Bedois mós duni ferik ida iha ne’ebá. Kuandu sira (Tribunál) duni ona nia (Lurdes) mak ha’u bá,” Xanana afirma.
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Julia Chatarina
