Timor-Leste sei organiza Dili Rejional Cooperative Conference no ASEAN Cooperative Expo iha inísiu Outubru

DILI, 07 Setembru 2026 (TATOLI) – Timor-Leste sei simu Dili Rejional Cooperative Conference and Ministerial Dialogue (DRCCMD, sigla inglés) no ASEAN Cooperative Expo 2026, ne’ebé sei realiza durante loron haat, husi 01 to’o 04 Outubru 2026.
Prezidente Komisaun Organizadora, Olderico Lopes, hatete katak eventu DRCCMD no ASEAN Cooperative Expo 2026 ne’e ho tema “Empowering Communities, Connecting Nations” ka “Hametin Komunidade, Liga Nasaun sira”.
Nia esplika katak eventu sira ne’e reúne ministru no funsionáriu Governu sira iha nivel aas, formuladór polítika, reprezentante no federasaun kooperativa, peritu no akadémiku sira, parseiru dezenvolvimentu, reprezentante setór privadu no parte interesada sira husi sosiedade sivíl, husi Timor-Leste no nasaun sira iha rejiaun ASEAN.
“Eventu sira-ne’e reprezenta oportunidade importante ida ba Timor-Leste atu hametin kooperasaun rejionál liuhusi movimentu kooperativa, troka koñesimentu no pratika di’ak, promove dezenvolvimentu ekonómiku inkluzivu, no aprofunda parseria entre Governu sira, kooperativa sira no parte interesada sira seluk”, nia hatete.
Dili Regional Cooperative Conference and Ministerial Dialogue 2026 sei sai plataforma nivel aas no ba parte interesada oioin atu halo diálogu kona-ba futuru dezenvolvimentu kooperativa iha Sudeste Aziátiku.
Tuir nia, Konferensia Kooperativa Rejionál ne’e sei konsentra ba troka esperiénsia no prátika di’ak, aborda asuntu no oportunidade politika prinsipál sira, promove inovasaun no modelu ekonomia sustentavel, hametin kooperasaun iha nivel ministeriál, no prodús rekomendasaun prátika ba setór kooperativu.
Nia esplika katak programa durante loron haat sei inklui sesaun abertura, sesaun espesiál kona-ba integrasaun ekonómika Timor-Leste iha ASEAN, sesaun plenária Diálogu Ministeriál, reuniaun bilaterál no ASEAN Cooperative Expo.
Entre sesaun prinsipál sira, sei iha mós diskusaun kona-ba integrasaun ekonómika ASEAN no dalan setorial sira; Politika no kuadru nasionál ba integrasaun kooperativa rejionál; Apoiu finanseiru no ekosistema bankáriu ba kooperativa sira; Kooperativa bazeia ba komunidade no nia kontribuisaun ba transformasaun sosioekonómika; no Parseria rejionál no kooperasaun transfronteirisa.
Nia subliña katak Diálogu Ministériál nu’udar komponente sentrál ida husi DRCCMD 2026, ne’ebé sei realiza iha 03 Outubru 2026. Diálogu ne’e sei reúne ministru no xefe delegasaun sira atu diskute parseria rejionál, koordenasaun polítika no kolaborasaun transfronteirisa.
Diálogu ne’e dezenvolve ho objetivu atu identifika dalan komún ba oin hodi hametin kooperasaun rejionál no harii ekosistema kooperativa rejionál ne’ebé integradu no koezivu liután.
“Konferensia ne’e mós sei kontribui ba harii dinámika no preparasaun inisiál ba Prezidénsia ASEAN Timor-Leste no Simeira ASEAN iha 2029, ho objetivu atu garante katak movimentu kooperativu no modelu negósiu inkluzivu sira sai parte importante liután husi agenda rejionál”, nia dehan.
ASEAN Cooperative Expo 2026 sei realiza husi loron 02 to’o 04 Outubru 2026 iha Sentru Konvesaun Dili (CCD), ho organizasaun husi Sekretaria Estadu Kooperativa (SEKoop).
Expo ne’e sei fornese plataforma rejionál ida atu hatudu produtu, servisu no inovasaun kooperativa husi nasaun membru ASEAN sira, enkuantu promove troka koñesimentu, parseria negósiu, investimentu, asesu bá merkadu no kolaborasaun transfronteirisa.
Expo ida-ne’e sei envolve movimentu kooperativu husi nasaun ASEAN sira, kooperativa sira husi Timor-Leste ne’ebé selesionadu, mikro, ki’ik no média empresa sira (MSMEs) ne’ebé selesionada, no mós partisipante sira husi feira.
Reprezentante kooperativa husi nasaun membru ASEAN sira sei iha booth ezibisaun espesifika, hamutuk ho kooperativa Timor-Leste sira ne’ebé selesionadu husi munisípiu sira iha nasaun tomak.
“Ida-ne’e sei fó oportunidade atu hatudu diversidade, kriatividade no potensiál movimentu kooperativu iha Timor-Leste no iha rejiaun ASEAN. Produtu kooperativa ne’ebé selesionadu hamutuk 80, hanesan Bafo Kayrala, bani-been, kerupuk hudi, saos tomate no seluk tan, produtu sira ne’e ita la fa’an, maibé halo promosaun de’it, nune’e emprezáriu balun hakarak ita lori sira hasoru ita-nia kooperativa sira”, nia dehan.
Hodi hatete katak ida-ne’e nu’udar dalan ida ba future atu hametin integrasaun Timor-Leste iha ASEAN. Organizasaun DRCCMD 2026 no ASEAN Cooperative Expo sei reflete aspirasaun Timor-Leste atu aprende husi esperiénsia no prátika di’ak husi nasaun membru ASEAN sira seluk, enkuantu kontribui ba integrasaun ekonómika rejionál.
“Kooperativa sira iha papėl importante atu promove kreximentu ekonómiku, inkluzivu, solidariedade sosiál, redusaun ki’ak, inkluzaun finanseira, dezenvolvimentu rurál, seguransa ai-han no reziliénsia komunidade. Liuhusi eventu sira-ne’e, Timor-Leste buka hametin setór kooperativu hanesan instrumentu importante ida ba atividade ekonómika produtiva no dezenvolvimentu inkluzivu, enkuantu kria oportunidade foun ba kooperasaun entre Timor-Leste no movimentu kooperativu sira iha ASEAN”, nia konklui.
Totál orsamentu ba eventu ne’e hamutuk rihun $614.
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora

