IGTL: Erupsaun Anak Krakatau laiha impaktu direta ba Timor-Leste

DILI, 09 Setembru 2026 (TATOLI)-Institutu Jeosiénsia Timor-Leste (IGTL, sigla portugés) kontinua akompaña erupsaun vulkánika iha foho Anak Krakatau, ne’ebé lokaliza iha estreitu Sunda, entre Illa Java no Sumatra, Indonézia.
Prezidente IGTL, Job Brites, informa katak erupsaun vulkánika iha ne’e rasik akontese iha loron 04-06 Setembru, ne’ebé hamosu dispersaun sinza vulkánika (abu vulkanik), ne’ebé afeta temporariamente operasaun aviasaun iha parte oeste Indonézia.
Nia dehan autoridade kompetente iha Indonézia, hanesan Pusat Vulkanologi dan Mitigasi Bencana Geologi (PVMBG), Ministériu Enerjia no Rekursu Minerál (ESDM, sigla Indonézia) no Badan Meteorologi, Klimatologi, dan Geofisika (BMKG), kontinua halo monitorizasaun ba atividade vulkánika ne’e.
IGTL mós nafatin akompaña no monitoriza dezenvolvimentu situasaun ida-ne’e liuhusi nia parseiru sira hanesan BMKG Indonézia, inklui informasaun husi autoridade no fonte sientífika kompetente sira, partikularmente liga diresaun no dispersaun sinza vulkánika iha atmosfera, ne’ebé bele muda tuir kondisaun anin.
“Bazeia ba informasaun sientífika ne’ebé disponivel to’o agora, laiha indikasaun kona-ba impaktu vulkániku direta ba territóriu Timor-Leste. Maski nune’e, IGTL sei kontinua akompaña evolusaun situasaun no atualiza informasaun tuir nesesidade, liuliu se iha mudansa iha padraun dispersaun sinza vulkánika ne’ebé bele afeta rejiaun ne’ebé besik Timor-Leste”, Job Brites hatete ba Tatoli, ohin.
Nia lembra katak foho Anak Krakatau rasik marka ona istória erupsaun vulkánika ne’ebé afeta ba mundu iha tinan 1883. Erupsaun kataklízmíku Krakatau nian iha loron 26-27 fulan-Agostu tinan 1883, sai hanesan erupsaun ida ne’ebé halo ta’uk liu iha istória.
Esplozaun lubuk ida hahú maizumenus tuku 1h00 loraik iha loron 26 fulan-Agostu, to’o nia pontu aas liu maizumenus tuku 10h00 dadeer iha loron tuirmai. Esplozaun sira dudu ahu-ruin to’o kilómetru 80 ba ar, no lian ne’e rona to’o dook hanesan Austrália—kilómetru rihun ba rihun husi Krakatau (Krakatoa).
Erupsaun nia intensidade iha reperkusaun globál. Ahi-kadesan vulkániku nian halo parte sira mundu nian sai nakukun durante loron rua ho balun, enkuantu temperatura média globál tun maizumenus 1.2°C. Efeitu atmosfériku sira halo padraun sira tempu nian sai la normál nafatin durante tinan balun.
Nia subliña katak IGTL nafatin akompaña situasaun sira no rekomenda ba komunidade atu kalma no akompaña informasaun husi fonte ofisiál no autoridade kompetente, no evita fahe informasaun ne’ebé seidauk verifika.
Bazeia ba Pusat Vulkanologi dan Mitigasi Bencana Geologi (PVMBG), foho Anak Krakatau erupsaun fali ohin ne’ebé dura durante segundu 28.
Bazeia ba observasaun sízmika, foho Anak Krakatau nia atividade inklui rai-nakdoko erupsaun ida ho amplitude 51 mm no durasaun segundu 28. Adisionalmente, vulkaun ne’e hetan rai-nakdoko ida ho frekuénsia ki’ik ho amplitude 16 mm no durasaun segundu 6.
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora

