CAMEX prepara pavillaun Timor-Leste hodi promove produtu lokál iha merkadu Xina

NANNING (XINA), 18 Setembru 2026 (TATOLI) – China-ASEAN Mercantile Exchange (CAMEX) loke oportunidade ba Mikro, Pekena no Média Empreza (MPME) Timor-Leste atu introdús no promove produtu lokál sira ba merkadu Xinés, hafoin estabelesimentu pavillaun espesífiku ida ne’ebé prepara ona iha iha Sentru Distribuisaun Produsaun ASEAN, Nanning, Rejiaun Autónoma Guangxi Zhuang, Xina.
CHINA-ASEAN Mercantile Exchange ka Interkámbiu Merkantíl Xina-ASEAN (CAMEX) kria iha Setembru 2022 liuhusi kopoersaun entre Sentru Lojístika Internasionál Xina-Singapura Nanning no Sekretariadu Expo Xina-ASEAN.
CAMEX dezenvolve plataforma komérsiu ne’ebé kombina sistema dijitál online ho esperiénsia komérsiu direta offline, ho objetivu atu promove produtu, lojístika, no interkámbiu komérsiu entre Xina, nasaun ASEAN, nasaun membru Regional Comprehensive Economic Partnership (RCEP) nian, no nasaun sira ne’ebé partisipa iha Inisiativa Belt and Road. Inisiativa ne’e mós apoia dezenvolvimentu Área Komérsiu Livre Xina-ASEAN Versaun 3.0.

CAMEX prepara pavillaun temátika ba kada nasaun membru ASEAN, ho elementu kulturál no identidade distintivu hosi nasaun sira. Plataforma ne’e buka atu hametin ligasaun entre komersiante sira liuhosi kultura, no harii parseria sira liuhusi komérsiu.
Konseitu CAMEX ida-ne’e dezeña atu estabelese “Expo Xina-ASEAN” ida ne’ebé operasionál permanentemente, orientadu ba merkadu, ne’ebé permite komersiante doméstiku no internasionál sira atu asesu ba merkadu sira iha Xina, ASEAN, no nasaun membru RCEP sira ho efisiénsia no kustu ne’ebé asesivel.
Oportunidade ida-ne’e sai evidente durante vizita delegasaun mídia ASEAN nian ba CAMEX Featured Products Distribution Center, ne’ebé marka atividade ikus delegasaun nian iha Guangxi.
Sentru ne’e hatudu no fa’an produtu oioin husi nasaun ASEAN nian, hahú husi ai-han no bebida, perfume, produtu saúde, to’o sasán prosesadusira seluk. Produtu balun dezenvolve espesifikamente atu responde ba nesesidade no preferénsia konsumidór iha merkadu Xinés, maski produtu hirak-ne’e seidauk fa’an diretamente iha sira-nia nasaun orijen.
Maibé, iha área dedikadu ba Timor-Leste, pavillaun ne’ebé CAMEX prepara seidauk iha produtu lokál. Espasu ne’e prepara ona ho objetivu atu simu no promove produtu husi empreza Timor-Leste nian.
Diretór Marketing Internasionál CAMEX, Philip Chong, hatete katak sira agora hein hela produtu no envolvimentu husi Mikro, Pekena no Média Empreza husi Timor-Leste atu utiliza espasu ne’ebé iha.
“Ami presiza produtu atu prienxe. Ha’u ko’alia hela ho asosiasaun kafé nian atu tau iha ne’e”, Philip Chong dehan ba delegasaun mídia ASEAN bainhira aprezenta pavillaun Timor-Leste.
Tuir nia, kafé bele sai hanesan produtu xave ida Timor-Leste nian ne’ebé hatudu liuhusi CAMEX. Maibé, oportunidade ne’e la limita ba kafé de’it, tanba sentru ne’e ezije produtu oioin ne’ebé barak liu husi Timor-Leste nia MPME sira.
Philip mós hatete reprezentante husi Timor-Leste vizita ona pavillaun ne’e iha loron hirak ikus no responde ho pozitivu kona-ba fatin ne’ebé prepara ona. “Ema balun husi Timor-Leste vizita ona iha loron hirak liubá. Sira gosta espasu ne’e no konkorda katak fatin ne’ebe hili ne’e ideál”, nia hatete.
Aleinde ne’e CAMEX prontu atu ajusta aspetu vizuál no konseitu pavillaun nian hodi reflete di’ak liután Timor-Leste nia identidade. “Favór fó hatene mai ha’u karik vizuál ka storyboard sira iha ne’e la aliña ho ita-boot sira-nia nasaun. Ita bele halo ajustamentu”, nia dehan.

Philip hein katak vizita iha futuru husi reprezentante no ofisiál Timor-Leste ba sentru ne’e bele ajuda promove oportunidade CAMEX nian ba MSME doméstiku, nune’e bele aumenta produtu Timor-Leste ne’ebé tama bá merkadu Xinés.
“Ami mós hein katak bainhira imi fila, imi bele ajuda ami promove ida-ne’e, nune’e MPME sira bele prodús sasán sira”, nia hatete.
Philip esplika katak inisiativa CAMEX nian dezenvolve ona dezde 2022., maibé sira seidauk halo lansamentu ofisiál tanba hein to’o iha dezenvolvimentu sira ne’ebé vale atu fó sai ba públiku.
“Ami hahú ida-ne’e iha 2022. Ami lakohi lansa ofisialmente to’o iha notísia konkretu atu fahe. Entaun, ami hahú esforsu sira marketing nian iha inísiu tinan ida-ne’e”, nia esplika.
Aleinde kafé, CAMEX hatudu komoditi oioin no produtu prosesadu oioin husi nasaun ASEAN sira. Produtu ida ne’ebé aprezenta ba delegasaun sira maka kurkuma, ne’ebé iha aplikasaun komersiál oioin.
Philip esplika katak iha Xina, kurkuma koñesidu, entre buat sira seluk, hanesan matéria prima ba kór nian, enkuantu iha rejiaun sira seluk uza ba produtu no suplementu saúde nian.
Vizita bá CAMEX fó oportunidade ba delegasaun mídia ASEAN atu haree diretamente potensiál merkadu xinés ba produtu husi nasaunASEAN. Ba Timor-Leste, pavillaun dedikadu ne’e aprezenta oportunidade ida atu introdús la’ós de’it kafé, maibé mós produtu no sasán lokál sira seluk ne’ebé prosesa husi MPME sira ba konsumidór xinés sira.
Antes ne’e, delegasaun vizita Parke Lojístika Internasionál Xina-Singapura Nanning hodi observa dezenvolvimentu infraestrutura lojístika internasionál no konetividade komérsiu ne’ebé fasilita movimentu sasán entre Xina no nasaun ASEAN.

Hafoin almosu, delegasaun kontinua bá Sentru Kooperasaun Aplikasaun AI Xina-ASEAN hodi aprende kona-ba aplikasaun intelijénsia artifisiál (IA) no oportunidade sira ba kolaborasaun teknolójiku entre Xina no ASEAN.
Itineráriu ne’e hafoin kontinua bá Sentru Kooperasaun Saúde Xina-ASEAN, iha ne’ebé delegasaun simu informasaun kona-ba forma oioin hosi kooperasaun Xina-ASEAN iha setór saúde.
Vizita ida-ne’e iha loron 18 fulan -etembru marka loron ikus programa delegasaun mídia ASEAN nian iha Guangxi, tuir atividade no vizita lubuk ida, inklui eventu sira iha Expo Xina-ASEAN ba da-23 (CAEXPO), iha Nanning.
Vizita sira loron ikus nian destaka área haat husi kooperasaun Xina-ASEAN – komérsiu, lojístika internasionál, intelijénsia artifisiál, no kuidadu saúde. Ba Timor-Leste, prezensa pavillaun ida iha expo kria oportunidade ida ba negósiu nasionál sira hodi habelar promosaun produtu lokál sira no esplora asesu luan liután ba merkadu xinés.
Notísia relevante: CAEXPO 2026 sei lori parseria estratéjika Xina-ASEAN ba nivel aas liu
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora

