Edifísiu Unidade Pediatria sei solusiona Overload iha HNGV

DILI, 01 Outubru 2026 (TATOLI)—Vise-Ministru Saúde ba Asuntu Fortalesimentu Institusionál Saúde, José dos Reis Magno, rekoñese katak overload kontinua mosu iha Hospital Nacional Guido Valadares (HNGV) tanba kapasidade la to’o atu akumula pasiente sira hotu, maibé tempu badak kuandu HNGV utiliza edifisiu Unidade Pediatria bele minimiza ona.
“Loos duni kapasidade HNGV filafila ona overload, maibé ha’u mós dalaruma ko’alia kona-ba kapasidade kama ne’ebé iha, entaun dalan di’ak ba ita agora mak iha tinan ida-ne’e nia rohan ita bele utiliza ona edifísiu foun Unidade Pediatria nian nune’e ita separa tiha pasiente boot no labarik,” Jose Magno ba jornalista sira iha Tower Fatuhada, Dili, Kinta ne’e.
Tuir nia katak banhira overload tan mak buka solusaun uza Ospitál Lahane António de Carvalho hodi halo tratamentu iha-ne’ebá.
Antes ne’e, Diretór Servisu Apoiu Diagnóstiku no Terapéutiku Hospital Nacional Guido Valadares (HNGV), Vidal Lopes, rekoñese overload (menus fasilidade médika liliu kama) kontinua akontese iha HNGV tanba pasiente transferénsia kontinua barak.
“Ami rekoñese overload iha HNGV tanba númeru transferénsia husi Ospitál Referrál no Ospitál Rejionál no Sentru Saúde sira mai HNGV kontinua aumenta. Fatór seluk mak kreximentu populasaun aumenta no númeru pasiente mós aumenta. Hakerek iha karta laran dehan ai-moruk ne’ebé mak pasiente sira presiza laiha, apoiu diagnóstiku laiha, konsumável sira laiha, entaun ho razaun sira-ne’e mak transferénsia mai hotu iha HNGV,” Vidal Lopes hateten ba jornalista sira iha HNGV, Kuarta ne’e, relasiona pasiente balun iha HNGV ne’ebé toba de’it iha simente leten ne’ebé konsege virál iha rede sosiál.
Nia esplika overload ne’e nia multifaltoriál mak kontribui ba ida-ne’e–fatór dahuluk mak HNGV ninia ezisténsia tinan 15 bá leten ona no ninia kama sira mantein nafafatin to’o agora, seidauk iha mudansa, hanesan kama totál ne’e 300 to’o 365.
“Ita iha ona mudansa ba infraestutura, maibé HNGV seidauk utiliza hanesan kontrusaun pediatria to’o agora seidauk uza, tanba sei iha tempu atu halo instalasaun ekipamentu sira. Ida seluk mak konstrusaun ba maternidade ne’ebé mak daudaun ne’e empreza sira kontrui hela,” nia subliña.
Nia relata HNGV loloos atende de’it pasiente sira-ne’ebé mak ho kondisaun grave, signfiika kondisaun ne’ebé mak la bele atende iha fasilidade saúde iha ospitál referrál sira, maibé relaidade atende mós kazu sira-ne’ebé mak kategoria moderadu ne’ebé tuir loloos atende de’it iha fasilidade saúde sira.
“HNGV ne’e iha limitasaun, maibé nia la’ós iha kapasidade atu rezolve problema hotu hotu. Atu rezolve sasán sira-ne’e nia soluasuan mak ne’e, dahuluk kazu ne’ebé mak la merese ka laiha kritériu atu refere mai HNGV ne’e atende de’it iha sentru saúde sira. Ba kazu ne’ebé mak haree iha krítika balun bele refere mai iha HNGV hodibele halo tratamentu,” nia informa.
Dirijente ne’e husu ba Diretór Servisu Saúde sira iha munisípiu sira hotu atu alerta ba sentru saúde sira katak kazu ne’ebé mak kamaan halo tratamentu iha-ne’ebá labele transfere mai Dili hodi halo todan HNGV.
“Atu rezolve kestaun overload iha HNGV, tenke forma integradu–forsa hotu-hotu tenke hamutuk, instituisaun autónomu tenke suporta maka’as, ezemplu INFPM ninia distribuisaun ba ai-moruk, konsumável, reajente, tenke estável ba fasilidade saúde sira, nune’e kondisaun sira-ne’e profisionál saúde sira bele hala’o servisu ho di’ak, nune’e redús transferénsia mai HNGV,” nia afirma.
Vidal tenik tempu badak sei utiliza edifísiu foun ho rápidu posivel–banhira prontu ona bele redús overload. Ita-boot sira akompaña, tempu dengue mós besik ona. HNGV sei utiliza Ospitál Lahane ba kazu ne’e (dengue), tanba overload ne’e akontese kedas iha tinan kotuk.
Kona-ba númeru pasiente transferénsia, nia hatán, HNGV simu pasiente transferénsia husi territóriu laran tomak, tanba ne’e nia labele fó númeru transferénsia pasiente ba jormalista sira.
“Kada loron númeru pasiente mai la hanesan–balun barak, balun menus, tanba ema moras ne’e númeru fiksu laiha, ne’e dinámiku,” nia konklui.
Jornalista: Felicidade Ximenes
Editór: Xisto Freitas da Piedade

