UPJTL halo Media Tour bá Bobometo, kobertura no literasia mídia sai alvu

RAEOA, 05 Outubru 2026 (TATOLI)—Uniaun Profisaun Jornalista Timor-Leste (UPJTL) hala’o Media Tour iha Suku Bobometo, Sub-rejiaun Oésilo, Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), ho objetivu fahe literasia mídia ba estudante no komunidade no mós halo kobertura ba atividade sosiál no dezenvolvimentu iha área referida.
Atividade Mídia Tour ne’e atu komemora Loron Liberdade Imprensa ne’ebé sei monu iha 16 Outubru 2026.

“Iha ámbitu komemorasaun Loron Liberdade Imprensa, ami halo atividade Media Tour bá munisípiu sira liliu iha RAEOA. Atividade ne’e nia objetivu mak atu vizita suku sira, halo diálogu ho komunidade, haree diretamente atividade sosiál sira no dezenvolvimentu ne’ebé la’o iha komunidade nia leet. Durante atividade ne’e, ami mós halo sosializasaun no literasia mídia ba komunidade, liliu ba estudante no joven sira iha eskola. Matéria ne’ebé ami fahe mak kona-ba oinsá atu uza mídia sosiál ho di’ak, benefísiu husi mídia sosiál no oinsá atu identifika no kontra informasaun falsa ne’ebé fahe iha mídia sosiál sira,” Prezidente UPJTL, Horácio Babo, dehan iha ámbitu halo sosializasaun literasia dijitál ba iha Suku Bobometo, Segunda ne’e.

Nia esplika, iha atividade ne’e, UPJTL lori jornalista hamutuk na’in-sanulu (10), reprezentante husi mídia nasionál sira, ne’ebé bá hala’o kobertura ba atividade sosiál no dezenvolvimentu iha komunidade, inklui área rurál sira-ne’ebé dalabarak la hetan atensaun hosi mídia.
“Komunidade no estudante sira simu di’ak atividade ne’e. Ami sente kontente tanba bele besik liután ho komunidade no hatudu realidade sira iha terrenu liuhosi kobertura jornalístika,” Horácio haktuir.
Iha fatin hanesan, Xefe Suku Bobometo, José Labi Caet, agradese ba mídia nasionál tanba bele hakbesik ona ba komunidade hodi fahe informasaun kona-ba literasia mídia.
“Agradese ba ita-boot sira, tanba mai ho ekipa to’o ami-nia fatin hodi haree direta kondisaun sosiál sira, tanba ami iha-ne’e asesu bá merkadu dook. Ohin, ita-boot sira la’o mai ami haree estrada hahú halo kontrusaun husi empreza nasionál no internasionál hanesan Waskita no IDS.
Suku referidu iha aldeia sia hanesan Quiubecelo, Tumin, Nonquican, Saben, Usapikolen, Hoineno, Oenoah, Oebaha no Nianapu.
Totál uma-kain iha Suku Bobometo hamutuk 2.579 husi ne’e mane 5.231 no feto 5.173 no totál populasaun hamutuk 10.404.
Media Tour ne’e la’o liuhusi kooperasaun entre asosiasaun jornalista sira ho Sekretaria Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS). Tuir ajenda ne’ebé iha, Media Tour hala’o husi 05-09 Outubru 2026.
Sensibiliza Literasia Mídia ba estudante EBC 9 Setembru
Hafoin ne’e, ekipa UPJTL sensibiliza importansia Literasia Mídia sosiál iha Eskola Bázika Sentrál (EBC-sigla portuhgeza) 09 Setembru Bobomanat iha Suku Bobometo, Sub-rejiaun Oésilo, RAEOA.
Prezidente UPJTL, Horácio Babo, esplika katak programa Mídia Tour ne’e, UPJTL hetan apoia finanseira husi SEKOMS hodi komemora Loron Liberdade Imprensa.
“Sensibilizasaun literasia ne’e liliu ba foin-sa’e sira kona-ba oinsá maka utiliza mídia sosiál ho di’ak, benefísiu husi mídia, no oinsá kontra informasaun falsa (hoax) sira-ne’ebé sirkula iha plataforma mídia sosiál sira,” nia hateten perante sorumutu ho estudante no manorin sira iha EBC 09 Setembru Bobomanat.
Nia esplika dadus balun ne’ebé hatudu katak, iha Timor-Leste, kuaze ema 6000 maka utiliza ona telefoni ho tipu android, tanba ne’e, utiliza mídia sosiál importante tanba bele fasilita atividade hanesan asesu matéria eskola, asesu informasaun akontesimentu, komunikasaun no seluk tan.
Prezidente UPJTL ne’e sente orgullu tanba iha loron dahuluk konsege hasoru komunidade no estudante sira, ne’ebé ho entusiazmu, no jornalista sira mós sente haksolok tanba durante ne’e kobertura de’it iha nasionál maibé ho programa ne’e bele hakbesik ba komunidade iha munisipíu liliu suku no aldeia, atu haree diretamente kondisaun moris komunidade iha área rurál no izoladu sira.
Hafoin introdús programa prinsipál sira, Jacinto Metan Colo, nu’udár profesór, sente orgullu no konsidera papél mídia iha era agora importante, no presiza kobre área rurál sira, atu observa kondisaun eskola no dezenvolvimentu iha suku, bele fó sai ba públiku, nune’e makaer-ukun sira bele konsidera no tau-matan.
“Ha’u sente programa ne’e importante, katak papél mídia tempu ohin loron importante, atu espalla informasaun ne’ebé loos ba ita-nia povu no nasaun liliu ba estudante sira atu hatene saida maka servisu importante sira-ne’ebé fó-sai husi mídia sira,” nia orgullu.
Berta Eli, nu’udár estudante husi EBC 09 Setembru Bobomanat, konsidera utiliza mídia sosiál, fó duni benefísiu, tanba bele aumenta koñesimentu liuhusi asesu informasaun ho referénsia ba prosesu letiva.
“Ohin ha’u rona esplikasaun kle’an tebes kona-ba utilizasaun mídia sosiál, ne’ebé ami sente ajuda tebes ami hanesan estudante, tanba bainhira utiliza bele hetan matéria no referénsia barak, no bele akontese saida de’it maka akontese iha rai-laran no mós rai liur,” nia katak.
Observasaun jornalista Ajénsia TATOLI, I.P. katak hafoin sensibiliza Literasia Mídia, parte UPJTL promove diskusaun husu no hatán no mós oferese prémiu kadernu no lapijeira ba estudante sira.
Entretantu, iha era dijitál ohin loron, modelu konsume informasaun iha sosiedade nia leet hetan ona mudansa barak. Sosiedade la’ós ona sai konsumidór de’it maibé prodús mós informasaun no fahe liuhusi rede sosiál sira.
Dadus ikusliu husi UNESCO hatudu katak 70% husi populasaun globál, liuliu joven sira hala’o atividade liuhusi espasu online. Iha eskala nasionál, bazeia ba dadus husi website “We are Social” (2021), populasaun rihun 515,1 ka 39% husi totál populasaun Timor-Leste mak hetan ona asesu ba internet.
Jornalista: Felicidade Ximenes/Abílio Elo Nini
Editór: Xisto Freitas da Piedade

