Janeiru-Outubru: Klinika Bairru Pite rejista pasiente HIV/SIDA hamutuk 29

DILI, 15 Outubru 2026 (TATOLI)—Klinika Bairru Pite rejista pasiente HIV/SIDA ne’ebé foun ne’e hamutuk 29 no husi numeru ne’e kompostu husi mane na’in-20 no feto na’in-sia (9).
Presidente Fundasaun Klinika Bairru Pite, Inacio dos Santos, hateten husi Janeiru to’o Outubru ne’e Klínika Bairru Pite rejista pasiente foun HIV/SIDA hamutuk na’in-29 no pasiente sira-ne’ebé mak ativu halo tratamentu iha ne’e hamutuk 348.
“Kazu foun HIV/SIDA mak ne’e no agora aumenta ho kazu tuan sira-ne’ebé mak iha ne’e, ita hamutuk 348, maibé ba iha kazu foun ne’ebé mak ita detekta maiória,” Inacio dos Santos dehan ba jornalista sira iiha Klinika Bairru Pite, ohin.
Nia hateten, dadus ne’ebé iha Klínika Bairru Pite deteta kazu foun HIV/SIDA maioria mane ho idade ne’ebé mak sei produtivu hela.
“Maioria pasiente ne’ebé hetan infesaun HIV mak joven sira ho idade entre tinan 20 to’o 30-resin,” nia relata.
Nia esplika, kada pasiente ne’ebé mai konsulta iha klinika Bairru Pite bainhira médiku sira identifika sinál ka sintoma ne’ebé bele hamosu suspeita kona-ba infesaun HIV, pasiente ne’e sei hetan referénsia atu halo teste iha laboratóriu hodi konfirma nia estatutu HIV.
“Kona-ba demanda teste HIV, kada fulan ami bele halo teste ba ema hamutuk 300 to’o 400 resin, atu deteta kazu foun HIV. Iha aspetu disponibilidade reazente ba teste HIV, maibé fornesimentu ne’ebé iha seidauk sufisiente atu responde ba demanda pasiente sira. Tanba limitasaun ne’e, iha situasaun balun pasiente sira tenke sosa reazente ka teste rasik iha klínika privadu sira no balun sira haruka ba sosa mai mak ekipa sira halo teste iha laboratóriu iha ne’e,” nia afirma.
Nia haktuir, fornesimentu reazente ba teste HIV tanba kada fulan ne’e instituisaun klínika Bairru Pite submete relatóriu no halo pedidu mensál atu garante disponibilidade ba reazente ba teste HIV, hodi halo teste ba pasiente sira-ne’ebé mak hakarak atu halo teste ba HIV.
“Maibé, bainhira reazente hotu molok to’o tempu pedidu mensál tuirmai, instituisaun bele halo pedidu urjente atu hetan suplimentu tan, hodi garante katak servisu teste HIV kontínua la’o no responde ba nesesidade pasiente sira. Tanba ne’e mak kustu teste HIV sai hanesan dezafiu ba populasaun balun, liuliu ba ema ne’ebé presiza asesu ba teste iha klinika privadu. Tanba ne’e, importante atu fasilita asesu ba teste HIV no hamenus kustu, hodi nune’e ema sira bele hatene sira-nia estatutu HIV sedu,” nia dehan.
HIV nia risku transmisaun ne’e importante atu identifika ema-ne’ebé iha risku no halo teste regularmente, tuir nesesidade no orientasaun husi profisionál saúde. Liuhusi teste, ema bele hatene sira-nia estatutu HIV no, se rezultadu pozitivu, hetan tratamentu sedu.
“Detesaun sedu no hahú tratamentu tuir orientasaun médika importante atu prevene transmisaun HIV no proteje saúde individuál no komunidade, maibé deteksaun HIV depende ba kondisaun saúde no sistema imunidade individuál. Tanba ne’e, importante ba ema sira atu halo teste HIV iha fasilidade saúde, maske seidauk hatudu sinais ka sintomas. Ema-ne’ebé hetan infesaun HIV presiza hetan akompañamentu no tratamentu husi profisionál saúde, hodi bele kontrola virus no mantein sira-nia saúde,” nia haktuir.
Nia sublina katak, kona-ba prevensaun transmisaun HIV husi inan ba bebé, importante ba inan ne’ebé moris ho HIV atu hetan konsultasaun no tratamentu iha fasilidade saúde liuliu molok no durante planeamentu atu hetan oan no durante isin-rua.
“Profisionál saúde bele halo monitorizasaun ba kondisaun inan, inklui teste viral load, atu haree kuantidade virus HIV iha raan. Se inan kontinua tratamentu no viral load kontroladu, risku transmisaun HIV ba bebé bele tun signifikativamente. Tanba ne’e, inan ne’ebé moris ho HIV tenke hetan orientasaun médika kona-ba planeamentu família, tratamentu no kuidadu durante isin-rua, hodi hamenus risku transmisaun ba bebé,” nia relata.
Nia afirma, Klínika Bairru Pite mós kontinua husu kontribuisaun husu pasiente sira atu bele halo Manutensaun ba ekipamentu médiku, nune’e bele klínika Bairru Pite kontinua halo operasaun hanesan baibain.
“Iha ne’e nafatin hetan kontribuisaun husi pasiente sira atu bele responde ba nesesidade operasionál inklui manutensaun ekipamentu médiku, sosa ekipamentu no materiál ne’ebé presiza ba servisu saúde. Maibé la’ós obrigatorui, tanba bainhira orsamentu Governu seidauk disponivel ka la to’o ba nesesidade hotu, instituisaun presiza buka dalan atu garante katak servisu saúde kontínua lao,” nia hateten.
Tanba ne’e mak kontribuisaun ne’e la’ós obrigatóriu maibé hanesan kontribuisaun de’it maibé pasiente balun la selu.
“Tanba ne’e mak ita hahú husi Janeiru to’o mai agora Klínika Bairru Pite rejista kontribuisaun husi pasiente sira ho montante hamutuk $11,500, tanba ami mós uza ona sistema dijitál atu fasilita konsulta sira iha ne’e,” nia hateten.
Jornalista : Feliicdade Ximens
Editór : Cancio Ximenes

