Top

Família Saudozu “Honda” husu Governu atu responsabiliza sasán pesoál ne’ebé lakon iha Metinaru

Luís Roldão Piter, maun hosi Saudozu Honda. Imajen TATOLI/Osória Marques

DILI, 26 Outubru 2026 (TATOLI)—Família Mártir Vítal dos Reis Correia, ne’ebé koñesidu ho naran “Honda”, husu Governu no Komisaun Organizadora ba serimónia haloot restu mortál iha Jardín Eroi Metinaru atu buka no entrega filafali sasán pesoál ne’ebé lakon hanesan farda militár ne’ebé iha valor istóriku no emosionál ba família.

Luís Roldão Piter, maun hosi Saudozu Honda, hato’o preokupasaun ne’e ba jornalista sira, iha Metinaru, Domingu (25/10/2026), bainhira partisipa iha serimónia haloot restu mortál mártir sira.

“Ohin, ami mai partisipa iha serimónia haloot restu mortál Saudozu Honda nian iha Metinaru. Maibé, buat ne’ebé ami preokupa mak Governu no Komisaun Organizadora ba serimónia haloot restu mortál tenke responsabiliza sasán Saudozu nian ne’ebé lakon,” Luís Roldão Piter dehan.

Nu’udár maun hosi Saudozu Honda, nia esplika katak sasán pesoál hirak-ne’e iha valor istóriku no kulturál ba família, tanba liga ho memória no sakrifísiu husi sira-nia maun-alin no kolega sira ne’ebé mate durante luta ba independénsia Timor-Leste.

“Sasán ne’e sai memória ba sakrifísiu ne’ebé nia [Honda] halo durante luta iha ai-laran. Lakon sasán hirak-ne’e sai problema ida ba ami família. Tanba ne’e, ha’u husu Governu atu responsabiliza hodi buka farda ne’e,” nia tenik.

Nia hatutan katak sasán pesoál ne’e la’ós de’it buat materiál, maibé mós símbolu ne’ebé iha signifikadu istóriku ba família mártir sira, no tenke rai nu’udár parte ida husi memória ba sira-nia sakrifísiu.

“Ninia sasán pesoál ne’e hanesan símbolu kulturál ne’ebé akompaña restu mortál sira-ne’e. Iha importánsia boot ba família atu rai nu’udár memória istórika. Ami husu atu buka sasán hirak-ne’e hodibele haloot hamutuk ho nia restu mortál. Ida-ne’e mós hola-parte ba nia isin,” Luís informa.

Responsável relata ona kazu ba MAKLN

Responsável Jardín Eroi Metinaru, Diego Marques Belo, informa katak nia relata ona kona-ba sasán pesoál ne’ebé lakon ba xefe departamentu kompetente iha Ministériu Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál (MAKLN).

Diego esplika katak iha períodu ne’ebá, nia moras no simu tratamentu iha Hospital Nacional Guido Valadares (HNGV), Dili, iha tinan 2024. Tanba ne’e, nia laiha kondisaun atu akompaña diretamente situasaun ne’ebé akontese iha Jardín Eroi Metinaru.

“Maski nune’e, depoiz ha’u hetan informasaun kona-ba kazu ne’e, ha’u telefone no informa ba xefe departamentu relevante atu halo akompañamentu no buka klarifikasaun kona-ba pasta ne’ebé lakon. Maibé tanbasá mak lakon, ha’u labele hatene,” nia haktuir.

Nia akresenta katak iha pasta rua, maibé pasta ida mak sai preokupasaun tanba seidauk iha klarifikasaun kona-ba nia paradeiru. Situasaun ne’e halo família kontinua husu informasaun no responsabilizasaun hosi autoridade kompetente.

“Ha’u-nia esforsu mak hato’o ona informasaun ba autoridade relevante, maibé família sei presiza hetan resposta klaru kona-ba sasán pesoál ne’ebé lakon. Nune’e, ha’u hein katak autoridade kompetente bele halo verifikasaun no fó esplikasaun kona-ba pasta ne’e nia paradeiru, atu hamenus família nia preokupasaun,” nia esklarese.

MAKLN husu deskulpa ba família mártir

Diretór-Jerál Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál iha MAKLN, Joaquim Carvalho de Araújo, ne’ebé koñesidu liuhusi naran kódigu “Laletek”, husu deskulpa ba família saudozu no família mártir sira tanba kazu sasán ne’ebé lakon iha área Jardín Eroi Metinaru.

Nia esplika katak situasaun ne’e akontese tanba limitasaun iha kontrolu no seguransa iha área jardín ne’e, liuliu durante kalan, bainhira guarda sira laiha turnu servisu.

“Kazu ne’e akontese tanba falta kontrolu hosi seguransa ka guarda sira iha-ne’ebá. Maibé ita-nia seguransa sira-ne’e hein loron de’it, kalan laiha. Entaun, ema bele tama hosi kotuk ka sorin. Ami husu deskulpa ba família mártir ne’ebé sasán lakon. Laiha dalan seluk ne’ebé ami bele ajuda buka tanba sasán mártir nian ne’e mai hosi tempu funu nian,” nia dehan ba TATOLI liuhusi telefone, Segunda ne’e.

Tuir nia esplikasaun, parte responsável sira hasoru ona família mártir tanba funsionáriu ne’ebé hein Jardín Eroi Metinaru moras to’o hetan tratamentu iha ospitál, nune’e nia la konsege kontrola situasaun iha terrenu ho másimu.

Atu responde preokupasaun família nian, Diretór-Jerál ne’e koordena ona ho xefe kompetente ida-ne’ebé servisu iha Jardín Eroi Metinaru atu hasoru família sira no fó esplikasaun direta kona-ba situasaun ne’e.

Governu, liuhusi MAKLN, rekoñese katak situasaun ne’e presiza responsabilizasaun no klarifikasaun ba família sira. Tanba ne’e, ministériu husu deskulpa no promete atu fó esplikasaun kona-ba kazu ne’e ba família ne’ebé afetada.

Kontestu

Governu Timor-Leste, liuhusi Ministériu Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál (MAKLN), hamutuk ho família mártir sira, hala’o serimónia haloot restu mortál mártir na’in-44 iha Jardín Eroi Metinaru, iha 25 Outubru 2026.

Restu mortál hirak-ne’e kompostu husi militár na’in-15 no sivíl na’in-29. Serimónia ne’e sai parte husi esforsu Estadu atu fó omenajen no rekoñese sakrifísiu kombatente sira-ne’ebé lakon sira-nia moris durante luta ba libertasaun nasionál Timor-Leste.

Iha serimónia ne’e, reprezentante família saudozu Vital dos Reis Correia “Honda”, Luís Roldão Piter, agradese ba Estadu tanba haloot ona restu mortál sira ho dignidade no fó fatin hakmatek ba família atu kontinua prezerva memória ba sira-nia membru família.

Estadu mós entrega sertifikadu rekoñesimentu no Bandeira Repúblika Demokrátika Timor-Leste ba família sira, nu’udár forma ida atu rekoñese kontribuisaun no sakrifísiu sira-nian ba luta ukun-rasik-an.

Maski serimónia ne’e hala’o ho objetivu atu fó dignidade ba mártir sira no família, família saudozu Honda hato’o preokupasaun kona-ba sasán pesoál ne’ebé lakon. Família husu ba Governu no komisaun organizadora atu buka no klarifika sasán hirak-ne’e nia paradeiru, tanba iha valór istóriku no emosionál ba família.

Lee notísia relevante: Governu haloot restu mortál mártir na’in-44 iha Jardín Eroi Metinaru – TATOLI

Jornalista: Osória Marques

Editór: Xisto Freitas da Piedade

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!