Top

Enkontru Líder AZEC ba dahaat fó atensaun atu hametin reziliénsia enerjétika Ázia

Enkontru Líder AZEC ba dahaat iha Filipina, Tersa (17/11/2026). Imajen/Japan.Kantei

DILI, 17 Novembru 2026 (TATOLI)—Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão partisipa iha enkontru Asia Zero-Emission Community (AZEC) ba dahaat hamutuk ho líder sira husi nasaun Ázia ho objetivu atu hametin kooperasaun rejionál iha área seguransa enerjétika, kresimentu ekonómiku no tranzisaun ba emisaun zero.

Enkontru ne’e lidera husi Primeiru-Ministru Japaun, Sanae Takaichi no Prezidente Filipina, Ferdinand R. Marcos Jr., ne’ebé fó atensaun ba nesesidade atu hametin reziliénsia enerjétika Ázia, liuhusi diversifikasaun fonte enerjia, seguransa fornesimentu petróleu, dezenvolvimentu enerjia renovável no investimentu ba teknolojia verde.

Primeiru-Ministru Japaun, Sanae Takaichi, subliña importánsia atu hametin parseria entre nasaun sira iha Ázia, inklui kooperasaun ho nasaun produtór no konsumidór petróleu hodi responde ba ameasa foun ne’ebé bele afeta seguransa enerjétika no estabilidade ekonómika rejionál.

Japaun propoin atu estabelese Fórum Asaun Seguransa Petróleu Ázia (Asia Oil Security Task Force), hamutuk ho inisiativa kooperasaun kona-ba fornesimentu petróleu no mekanizmu armazenamentu rezerva estratéjika, inklui posibilidade Filipina atu partisipa iha mekanizmu armazenamentu petróleu hamutuk.

Notísia relevante : PM Xanana dezloka ba Filipina hodi partisipa simeira ASEAN ba da-49

Aleinde ne’e, Japaun mós hakarak promove kooperasaun iha área biokombustível, peskiza no dezenvolvimentu teknolojia, finansiamentu tranzisaun enerjétika no investimentu bá transformasaun verde, ho objetivu atu harii rejiaun Ázia ne’ebé reziliente no próspera.

“Seguransa enerjétika no kombate mudansa klimátika la’ós objetivu ne’ebé kontraditóriu ho kresimentu ekonómiku, maibé bele avansa hamutuk liuhosi kooperasaun no teknolojia apropriada,” Primeiru-Ministru Japaun, hato’o.

Iha parte seluk, Prezidente Filipinas, Ferdinand R. Marcos Jr., iha nia intervensaun nu’udár koprezidente, subliña katak seguransa enerjétika Ázia kontinua vulnerável ba interrupsaun iha rota importante transportasaun enerjia, inklui Estreitu Hormuz no rota marrítima iha área Yemen, ne’ebé bele iha impaktu ba kadeia fornesimentu globál.

Apela ba nasaun sira atu hametin kooperasaun no koordenasaun rejionál tanba laiha nasaun ida mak bele proteje-an mesak husi impaktu krize enerjétika boot.

Prezidente Marcos hato’o apresiasaun bá APEC tanba avansa ona inisiativa Power Asia, mobiliza merkadu karbonu no aprova programa servisu atu hametin armazenamentu rezerva petróleu.

“APEC iha ona projetu enerjia ativu hamutuk 600, ne’ebé kontribui ba hametin sistema enerjétika rejionál,” nia tenik.

Nu’udár prioridade nasionál, Filipina sei kontinua dezenvolve Rezerva Petróleu Estratéjiku Nasionál, ho apoiu husi infraestrutura no finansiamentu apropriadu, no promove investimentu iha enerjia renovável, modernizasaun rede eletrisidade, armazenamentu enerjia, gás naturál no teknolojia foun.

Prezidente Marcos mós hateten katak Filipina iha kompromisu atu atinje kapasidade enerjia renovável hamutuk 25 gigawatt to’o 2035, no aumenta kontribuisaun enerjia renovável iha jerasaun eletrisidade nasionál bá 50% to’o 2040.

Iha área tranzisaun enerjétika, Filipina sei hametin kooperasaun ho Japaun no parseiru seluk atu dezenvolve enerjia nukleár, hidrojéniu, bioenerjia, amónia no teknolojia kaptura karbonu, hodi asegura fonte enerjia ne’ebé diversifikada, fiável no sustentável.

Filipina asina ona akordu implementasaun dahuluk tuir artigu 6 ho Singapura, no aprova Kuadru Polítika Merkadu Karbonu atu fasilita finansiamentu verde, suporta kompromisu nasionál kona-ba redusaun emisaun no regula komérsiu kréditu karbonu.

Prezidente Marcos enfatiza katak tranzisaun enerjétika tenke asegura benefísiu bá sidadaun sira, inklui kriasaun empregu, dezenvolvimentu kapasidade traballadór no protesaun ba komunidade ne’ebé diretamente afetadu hosi mudansa bá ekonomia karbonu kiik.

Partisipasaun Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão iha enkontru importante ne’e reflete envolvimentu Timor-Leste iha diálogu no kooperasaun rejionál kona-ba seguransa enerjétika, dezenvolvimentu ekonómiku sustentável no tranzisaun enerjia, hamutuk ho nasaun parseiru sira iha Ázia.

AZEC mak plataforma kooperasaun entre nasaun sira iha Ázia, ne’ebé Japaun promove atu hametin kooperasaun iha área enerjia, protesaun ambientál no dezenvolvimentu ekonómiku sustentável.

Objetivu prinsipál hosi AZEC maka seguransa enerjétika: Garante fornesimentu enerjia ne’ebé estável, fiável no asesível ba nasaun sira.

AZEC uza prinsípiu importante ida, katak nasaun sira bele alkansa deskarbonizasaun, kresimentu ekonómiku no seguransa enerjétika simultaneamente, maski dalan tranzisaun enerjétika ba nasaun ida-idak la hanesan.

Enkontru líder AZEC ba dahaat ne’e importante tanba Ázia enfrenta dezafiu kona-ba interrupsaun fornesimentu enerjia, instabilidade geopolitika no nesesidade atu aumenta investimentu ba enerjia limpa.

Iha enkontru ne’e, Japaun promove mós kriasaun mekanizmu kooperasaun seguransa petróleu Ázia no mekanizmu armazenamentu rezerva petróleu hodi prepara nasaun sira atu responde ba krize enerjétika iha futuru.

Partisipasaun PM Xanana iha enkontru ne’e iha signifikadu ba Timor-Leste tanba país ne’e bele partisipa iha diálogu rejionál kona-ba seguransa enerjétika, investimentu, dezenvolvimentu fonte enerjia renovável no tranzisaun bá ekonomia sustentável.

Ba Timor-Leste, kooperasaun hanesan ne’e bele sai oportunidade atu aprende esperiénsia nasaun parseiru sira, buka investimentu no hametin kapasidade nasionál iha jestaun rekursu enerjia.

TATOLI

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!