iklan

NASIONÁL

Loron 28 novembru marka povu TL deklara nia independénsia

Loron 28 novembru marka povu TL deklara nia independénsia

Ministru Finansa, Rui Augusto Gomes. Imajen Tatoli/Egas Cristóvão

DILI, 28 novembru 2022 (TATOLI)—Prezidente República, José Ramos Horta, konsidera loron 28 novembru la marka de’it loron povu Timor-Leste hakarak deklara nia independénsia maibé marka mós loron povu Timor hakarak deklara nia independénsia hodi harii sistema Governu.

Notísia Relevante: PR Horta krítika setór justisa iha komemorasaun loron proklamasaun indepedénsia dala-47

“Loron 28 novembru la marka de’it loron ida-ne’ebé povu Timor tomak hakarak deklara nia independénsia, maibé loron 28 novembru marka mós loron ida-ne’ebé povu Timor hakarak deklara nia independénsia hodi harii sistema Governu ida-ne’ebé bele proteje nia liberdade iha aspetu hotu-hotu no bele kria sistema ekonómiku ne’ebé sosiálmente inkluzivu ba ema hotu-hotu,” Ministru Finansa (MF), Rui Gomes, hateten bainhira lee Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, nia diskursu iha ámbitu komemorasaun loron proklamasaun independénsia ba dala-47 iha resintu Munisípiu Dili, segunda ne’e.

Tuir Xefe Estadu, buat ne’ebé tenke foti husi ne’e katak iha Timor-Leste nia sistema konstitusionál no inkluzaun, signifika iha dever konstitusionál atu garante justisa sosiál.

“Ita harii Estadu ida-ne’ebé atu defende direitu umanu, inkluzaun sosiál, empoderamentu ho igualdade ema hotu nian, liberdade reuniaun no espresaun. Ita-nia hakarak mak harii Estadu ida ne’ebé ema hotu-hotu labele moris ho laran ta’uk, tanba vijilánsia la justu, kaer no dadur ema arbiru de’it, uza forsa hodi halakon ema nu’udar faktu sira-ne’ebé sei akontese nafatin iha sékulu 21 ne’e,” nia dehan.

Timor-Leste kria Estadu ida atu asegura katak ema hotu-hotu só bele tama prizaun bainhira presiza tebes duni no ne’ebé sistema justisa buka nafatin alternativa molok foti desizaun finál hodi hasai ema-nia liberdade.

Valór demokrásia hirak-ne’e, direitu umanu, respeitu hosi Estadu ba diretu ho justisa, hamutuk ho justisa ekonómika no inkluzaun sustentável mak ita konsagra hotu ona iha ita-nia Konstituisaun Nasionál iha 2002, bainhira Timor-Leste restaura nia independénsia.

Timor-Leste la harii Estadu ida ho objetivu atu kria fali lei ka prátika ne’ebé la justa, la harii Estadu atu dadur nara-naran de’it ema tanba halo sala ruma, la harii Estadu ida-ne’ebé dadur ema la liuhosi julgamentu durante fulan hira laran, la harii Estadu ida-ne’ebé nakonu ho ema sira ne’ebé la liuhosi selesaun hodi servi iha instituisaun polisia no judisiál hadau malu fatin.

“Ita labele haluha prinsípiu ida, katak justisa atrazada signifika justisa negada. Ita harii Estadu ida-ne’ebé bazeia iha valór universás demokrásia ho Estadu de Direitu atu nune’e ita bele garante katak ema ida-idak iha ita-nia país ne’e labele moris ho trauma sira hosi tempu sira uluk. Liu tiha tinan-47, ita abuza hela eh ita la utiliza loloos lei sira-ne’ebé ita rasik kria hodi garante ita-nia liberdade ho respeitu tomak ba direitu umanu. Ita-nia lei balu aplika, maske lahó hanoin ka deskrisaun ne’ebé loloos, tanba ne’e mak bele hamosu fali injustisa,” nia dehan.

Aleinde ne’e, nia dehan, Timor-Leste la harii Estadu Demokrátiku ida-ne’ebé hatama jornalista sira-nia naran iha lista Polísia, PCIC, Ministériu Públiku, CAC, no sira seluk hodi hetan apoiu públiku ka atu hafutar opiniaun públika kona-ba ema sira-ne’ebé sira investiga hela maibé seidauk konsidera kulpadu ka halo sala tanba krime ruma.

“Bainhira meius komunikasaun tama hotu iha lista, hodi halo prizaun ka buska no hodi deklara ema hanesan kulpada molok halo investigasaun ka enkuantu julgamentu seidauk hotu, ne’e halo independénsia tantu iha sistema legál komu iha meiu komunikasaun sosiál sai aat hotu. Dala ruma, bele haree katak meiu komunikasaun sosiál sai tiha ona hanesan instrumentu iha polísia ho Estadu sira-nia liman. Hanesan ho ita-nia instituisaun estatál, ita-nia meiu komunikasaun sosiál ho jornalista sira, ema mesak joven.,” nia hateten.

Lei estabelese prosedimentu polisiál la’ós de’it atu hodi salvaguarda akuzadu sira-nia direitu, maibé mós atu salvaguarda lejitimidade kna’ar polísia nian, respeitu ba direitu umanu ho prezunsaun inosénsia la prejudika polísia sira-nia kna’ar maibé defaktu kontribui hodi hametin liután sira-nia lejitimidade.

Jornalista : Nelia Fernandes

Editór      : Cancio Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!