Saudozu Nicolau Lobato nia mate simboliza eroizmu no espíritu patriotízmu

DILI, 31 dezembru 2022 (TATOLI)—Governu Timor-Leste, sábadu ne’e, komemora loron Nasionál Eroi ba daruak hodi hanoin hikas Saudozu Nicolau Lobato nia mate ba dala-44 (31 dezembru 1978-31 dezembru 2022).
Notísia Relevante: Loron Nasionál Éroi: Nicolau Lobato Mak Povu Nia Lider
Prezidente Parlamentu Nasionál (PN), Aniceto Longuinhos Guterres Lopes, hateten loron 31 dezembru hanesan loron ne’ebé importante tebes tanba iha loron 31 dezembru 1978, iha rai Méndelo, Turiscai, Saudoso Kamarada Nicolau dos Reis Lobato, mate iha kombate iha funu hasoru okupasaun estranjeiru.
Saudozu Nicolao Lobato nia mate reprezenta eroi no eroina sira seluk, no simboliza eroizmu no espíritu patriotízmu atu liberta patria no povu hosi okupasaun estranjeira.

“Ita hotu hatene Nicolau Loubato nu’udar líder boot verdadeiru no vizionáriu, ne’ebé fó an ba mate ba kauza libertasaun da pátria hodi kumpre nia kompromísiu no abnegasaun totál ne’ebé nia rasik hateten “A última bala é a minha vitória”. Ho ida-ne’e, Saudozu Nicolao Lobato nia mate, reprezenta ita-nia eroi no eroina sira seluk, no simboliza eroizmu no espíritu patriotízmu no abnegasaun ita-nia povu, povu ida-ne’ebé luta no mate atu liberta ninia án hosi okupasaun estranjeira. Luta atu kore an hosi kiak no mukit, nakukun, obskurantizmu, atu hetan moris di’ak, pás no armónia,” Aniceto Guterres hateten liuhosi nia diskursu bainhira selebra Loron Nasionál Eroi ba daruak iha Rotunda Nicolau Lobato, Comoro, sábadu ne’e.
Estadu dekreta loron 31 dezembru nu’udar loron nasionál ba erói sira, atu nune’e iha loron 31 dezembru hotu-hotu hakruuk ho hamtauk ba heroi sira hotu no pavu lutadór, povu Timor-Leste hodi halo silénsiu loron tomak la’ós halo “um minuto dê cilénsio”.
“Hodi hanoin hikas sira hotu ne’ebé mate ita la haree ona, maibé sira-nia esperítu patriotizmu, abnegasaun no determinsaun krusiál sei hamutuk nafatin ho ita, Saudozu Presidente Nicolau Lobato rasik hateten os nossos inimigos são muitos e muito poderosso, nos somos um povo pequeno e fraco mas sabemos, podemos e devemos vencer,” nia dehan.
Determinasaun ida-ne’e duni mak timoroan ida-idak asum4 ona iha funu libertasaun Pátria, hodi garante Timór nia vitória.
“Ohin loron ita laiha ona inimigu ka funu maluk, ita-nia rain mós independente ona, hodi buka harii ponte amizade nian, reforsa ita-nia relasaun no solidariedade, ita-nia determinasaun sei nafatin hodi kontinua kombate injustisa sosiál, ekonómika no polítika. Ne’eduni mak funu hasoru kiak no mukit mak sai hanesan kauza foun iha ita-nia perkursu nu’udar país ida,” Aniceto hateten.
Prezidente PN ne’e dehan, funu hasoru kiak no mukit ida-ne’e funu sei la fasil, sei todan liu funu atu hetan independénsia katak dezafiu ne’e boot tebes.
Nia hateten, iha 31 dezembru 1978, iha suku Mindelo, Turiskai, nu’udar loron ikus ba Saudozu Kamarada Nicolau dos Reis Lobato nia moris iha mundu ne’e.
Ohin sai Loron Nasional ba Loron eroi sira no ohin loron ikus iha tinan ida-nian, tuir Kalendariu Romano no kombinasaun ne’ebé hatudu signifikadu ne’ebé kle’an atu hotu-hotu refleta iha loron ne’ebé kuida no dedika ba eroi nasionál.
Eroi katak ema-ne’ebé ho aten brani, ho bravura desididu atu fó solusaun ba situasaun krítika ida ba intrerese ema barak nian. P
adraun ne’ebé nia kaer hodi foti medida sem rezerva ne’e la’ós nia-an rasik maibé ema seluk, erói fo-an tomak ba kauza nobre ida.
“Ho hanoin hirak ne’e mak ha’u hakarak fahe reflesaun badak kona ba loron nasionál eroi sira iha tinan ida-ne’e. Faze ida-ne’ebé krítiku tebes, nakonu ho susar oioin ne’ebé hahoris ita-nia eroi sira, nia objetivu mak Timor-Leste nia independénsia. Loron ida ohin, ita hanoin hikas ita-nia eroi sira iha koletividade hamutuk ho povu, no povu ne’ebé sustenta rezisténsia mós eroi,” nia dehan.
Tanba, nia dehan, povu konkretiza sentidu reál finál liafuan “A última bala é a minha vitória” iha 30 agostu 1999, iha loron konsulta popular ka referendu, Timor-Leste nia oan ida-idak iha situasaun ne’ebé kritiku, ne’ebé nakonu ho ameasa no violénsia, habrani-an ho bravura “dispara bala ida” ho silénsiu hodi haborus surat-tahan ne’ebé lori vitória ba Timor-Leste sai livre no independente.
“Kilat musan ida ikus liu mak ita hotu nia vitória, Timor-Leste nia independénsia. Independénsia ita atinje liuhosi obra koletiva no kolaborativa ne’ebé sustenta ho valór lubuk ida. Maske ita hasoru susar, terus, mate no lakon sasán, fó sentidu ba independénsia ne’ebé atinje ona, sai nu’udar batalla foun ida fali ne’ebé presiza tan eroi ho korajen no bravura, ho sentidu altroizmu ba ema barak nia moris di’ak agora no iha futuru,” nia hateten.
Timor-Leste hasoru dezafiu boot no kompleksu agora no iha futuru ne’ebé bele invade Timór nia fundamentu sosiál, polítiku, ekonómiku no institusionál no bele hafraku mós Timor-Leste nia ezisténsia nu’udar país independente ko-ezisténsia ne’ebé estavél no pasífika.
Tanba ne’e, presiza beibeik konsertasaun komportamentu polítiku, korresaun kontinua no re-difine vizaun estratéjika perante dezafiu internu no esternu ne’ebé Timor-Leste hasoru.
“Iha tinan 2023, ita sei hasoru ajenda polítika nasionál kona-ba eleisaun parlamentár, situasaun hirak liuba hatudu katak sidadaun sira halo teste no kontesta rasik sira-nia opsaun polítika no dirije mensajen ba líder polítiku sira no figura eminente sira kona-ba importánsia halo komunikasaun, konsertasaun polítika, korresaun ba komportamentu polítiku hodi serve interrese komun no interese Estadu tomak,” Aniceto dehan.
Iha situasaun ne’ebé nakonu ho dezafiu, povu presiza mensajen ne’ebé edukativu, informativu no justu, hodi define nia opsaun polítika iha eleisaun sira la’ós desinformasaun ka má informasaun no dezorientasaun.
Partidu polítiku hotu-hotu iha dever morál no polítiku asegura pás no estabilidade no sensibiliza nia militante no simpatizante sira ho hanoin, atitude no komportamentu síviku no responsavél.
Grupu ka organizasaun sosiál no profisionál sira iha mós dever tomak atu kontribui ba pás, estabilidade no ba dezenvolvimentu tuir natureza ida-idak nia ezisténsia.
“Ho nune’e mak ita bele redifine ita-nia estratejia dezenvolvimentu nasionál hodi rekonkista vitória iha kada faze dezenvolvimentu nasionál, governasaun, legislatura, mandatu presidensiál no iha intervensaun setór judisiál,” nia hateten.
Nune’e, forma no konserta beibeik komportamentu funsionál, polítiku no institusionál ho dixiplina, ho empeñu, dedikasaun, servisu makaas ho sentidu altroizmu.
“Pátria no Povu hein ita bele mantein dame no estabilidade, hodi hakat ba eleisaun parlamentar ne’ebé hakmatek, livre no justu, hodi sustenta governasaun ne’ebé estável, hodi bele muda dezafiu no frakeza sira-ne’ebé ita hasoru sai oportunidade. Reforsa instituisaun Estadu nian sira, reforsa kumprimentu lei, orden no kondús Timor-Leste nia dezenvolvimentu iha setór hotu-hotu,” nia dehan.
Tanba, tuir nia, valorizasaun loloos ba eroi nasionál sira mak hotu-hotu nia vontade no kapasidade atu transforma país ne’ebé independente ona sai fatin hakmatek no moris di’ak ba povu tomak.
“Ita -nia eroi sira husu ita hotu nia papél no kontribuisaun hodi lori Timor-Leste sai país ne’ebé moris iha pás, justisa, prosperidade, fraternidade no solidariedade,” nia esplika.
Notísia Relevante: Governu aloka $20,000 hodi selebra loron Nasionál Éroi
Jornalista : Arminda Fonseca
Editór : Cancio Ximenes

