Estoke bebida no masin-midar iha kapitál Maliana hahú menus

BOBONARO, 11 janeiru 2023 (TATOLI) – Estoke bebida la’ós-alkóliku hanesan fanta, koca-cola, sprite no masin-midar iha merkadu kapitál Maliana presu normál hela maibé estoke tuan hahú menus.

Na’in ba loja Eda-Ana, Marcos Amarál, informa estoke sasán hirak-ne’e menus tanba impaktu hosi kompañia distribuidór sira iha Dili hasa’e sasán folin liu tiha presu normál.

“Sasán folin sa’e ne’e foin iha semana ida nia laran, ne’e mak agora ami mós seidauk tún ba hola ne’e, foin lalais ami tún ba hola ne’e bebida la’ós alkóliku (minuman manis) sira-ne’e sei $6,50, agora ami tuú fali ba sa’e to’o $18. Ami halo tuir iha Dili, iha-ne’e fa’an de’it $15 mós ema seidauk hola ida, masin-midar iha-ne’e ema borong hotu, agora rona iha Dili sa’e to’o $80, ne’e ami la hola ona,” nia ko’alia iha kapitál Maliana, kuarta ne’e.

Marcos hatutan, kona-bá folin nesesidade bázika sira hanesan foos no mina-sona no produtu seluk folin normál hela.

Na’in ba loja City- Plaza, Yang-Qeng, informa sira seidauk bele hasa’e sasán hirak nia folin, tanba sei fa’an hela estoke tuan.

“Iha Dili maka minuman sa’e ba $18, masin-midar mós sa’e, ami nia folin sei nafatin hela, maibé la fa’an kaixa, ami fa’an rahun de’it, masin-midar mós folin nafatin, hola barak liu karung, ami bungkus tiha mak fa’an,” nia hateten.

Maibé sidadaun xinés ne’e subliña, iha tempu badak sei ba kompra sasán hirak ne’e iha kapitál Dili.

“Kuandu hola iha Dili folin sa’e, mai fali ami mós tenke hasa’e tuir nia folin, sé sira la hasa’e ami mós la hasa’e, nafatin hanesan uluk,” nia katak.

Negosiante kioske iha merkadu Maliana, Fidalgo Marques, reforsa estoke tuan bebida no masin-midar sei iha hela, maibe seidauk bele deside fa’an tanba folin iha merkadu nasionál sa’e maka’as.

“Sasán nia folin nafatin hela, maibé seidauk ba hola foun, tanba sasán folin sa’e hela, kebetulan ami mós hatún barak hela, ne’ebé ami seidauk fa’an ida, keta halo ita fa’an tiha mk sasán folin sa’e derrepente, ami tauk mak ida-ne’e,” nia hateten.

Nia sente triste no preukupa tanba presu produtu hirak ne’e sa’e maka’as nune’e laiha kbiiit atu sosa barak hodi fa’an ba kompradór sira.

Nune’e Negosiante ne’e rekomenda ba Governu atu kontrola folin sasán iha nasionál nune’e labele hatama atividade negósiu, liuliu ba kioske kiik sira-ne’ebé ho rendimentu natoon.

“Ne’e fó impaktu maka’as mai ami, tanba ami mós hakarak ka lakohi tenke fa’an tuir nia tarjetu. Sé kuandu folin sa’e ami mós tenke fa’an sa’e, maibé agora sasán folin sa’e ne’e halo ema mós atu hola nia dada iis hotu,” Fidalgo hatutan.

Maibé nia dehan, sigarru (LA) presu antérior kada slop $15 sa’e ba $24 ona no malboro antes ne’e $18 agora sa’e ba $28.

Antes ne’e Parlamentu Nasionál (PN) aprova proposta-lei orsamentu jerál estadu (OJE) 2023 ne’ebe previstu hodi hasa’e taxa impostu seletivu ba konsume nian.

Iha proposta OJE 2023 artigu 3 númeru 5 hateten, durante tinan-2023 taxa impostu seletivu konsume aplikável liuliu masinn-midar no produtu kafetária ba oin sei taxa impostu $1 ba kilograma ida, bee kahur ho masin-midar ka aroma seluk no bebida sira lahó alkólika, la inklui sumu ka produtu ortikultura ba oin sei iha taxa impostu $3 ba litru ida.

Nune’e mós valór taxa impostu atu aplika ba tabaku no produtu seluk mai hosi tabaku, ba oin sai hosi $50 kada kilograma ba $100 kada kilograma.

Nune’e mós karreta sira ho valór aas liu $10.000 sei iha taxa impostu pursentu 10 no seluk ne’ebé valór aas liu $25.000 sei iha taxa impostu pursentu 25 no valór aas liu $30.000 sei selu taxa impostu pursentu 30.

Jornalista   : Sérgio da Cruz

Editór         : Evaristo Soares Martins