Top

Folin foos no manu-tolun hahú sa’e

Traballadór hatún foos importasaun hosi ró. Imajen Tatoli/António Gonçalves

DILI, 20 juñu 2023 (TATOLI)—Folin nesesidade bázika hanesan foos no manu-tolun daudaun ne’e hahú sa’e iha merkadu nasionál, hanesan foos kilograma (kg) 25 ho folin $16 no manu-tolun kaixa ida $73.

Na’in ba loja Ija Rau, Jacinta Pareira, hateten, distribuidór hasa’e folin sasán tanba ne’e bainhira fa’an tutan tenke hasa’e.

“Foos folin agora sa’e tanba ami sosa iha empreza Perissos 25 kg ho folin $15,025 entaun ami fa’an fali $16, no 30 kg ho folin $18,025, entaun ami la sosa,” Jacinta Pereira informa ba Agência Tatoli iha Bebonuk, tersa ne’e.

Nia dehan, folin foos no manu-tolun hahú sa’e iha fulan-maiu no juñu, distribuidór sira hasa’e folin, liu-liu foos 25 kg no manu-tolun ne’ebé antes ne’e kaxa ida ho folin $54 agora sa’e ba $73.

“Antes ne’e, fulan-janeiru to’o abríl folin normál hela, foos karon ida 25kg $13,50, maibé agora sa’e maka’as, ida-ne’e mak halo ami sente triste,” nia akresenta.

Notísia relevante : Empreza importadora deside haruka fila kontentór tanba laiha kapasidade selu taxa

Nune’e, nia husu ba Governu foun ne’ebé sei mai tenke halo intervensaun ba folin, liu-liu ba foos, tanba bainhira folin sa’e difikulta ba povu kbiit kiik sira.

Iha fatin seluk, na’in ba loja Estrela da Silva, Mário José da Silva, husu ba Governu atu halo intervensaun lalais ba situasaun ne’e.

“Ita husu ba Governu foun mai tenke halo kontrolu maka’as ba distribuidór sira no taxa tanba distribuitór sira hasa’e folin kauza selu taxa mak ita la halo intervenasaun, empreza sira bele halo manipulasaun, tanba ita laiha produsaun atu kompete ba importasaun,” nia tenik.

Aleinde ne’e, negosiante ne’e husu mós Governu atu halo kontrolu ba produtu importasaun sira, liu-liu ba kualidade.

“Timor-Leste sai nasaun ona, labale buka de’it nia kuantidade, maibé presiza nia kualidade. Foos ne’ebé agora folin sa’e ne’e la’ós marka ida de’it maibé kuaze marka hotu hanesan gosto loos, folsom no globus distribuitór sira halo folin sai hanesan,” nia adianta.

Kona-ba manu-tolun, negosiante sira sosa fali hosi Railaco no Loes, maibé agora folin hahú sa’e tanba depende ba produsaun, bainhira produsaun menus kaixa ida $65 maibé stock iha kaixa ida $52.

“Ita haree ba folin sira hanesan ba bebida non alkoólika mak folin sa’e maka’as labuat ida, maibé agora folin sasán hanesan foos mak sa’e maka’as ne’e sai preokupasaun boot,” nia lamenta.

Nune’e mós na’in ba loja Livon, Virgina da Costa, hateten, foos ne’ebé sira sosa folin sa’e, entaun komunidade balun fa’an tenke hasa’e oituan kauza komunidade kbiit la to’o tenke hola de’it lata kiik ida ho folin $0,50.

Enkuantu folin sasán sira seluk hanesan mina, supermie no seluk tan ho folin normál.

Antes ne’e, Durante debate Proposta-Lei Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2023 iha faze espesialidade iha loron 17 novembru 2022, Parlamentu Nasionál aprova artigu 3 (Proposta-Lei OJE 2023) kona-ba impostu, taxa no kontribuisaun, ne’ebé iha pontu 5 hateten katak durante tinan 2023 sei aplika taxa impostu seletivu konsumu aplikável.

Nune’e, Governu introdús impostu seletivu konsumu foun, kompostu hosi 10% impostu ba karreta ho valór liu $10.000, 20% ba karreta ho valór liu $25.000, 30% ba karreta ho valór liu $50.000, aumentu iha impostu konsumu tabaku no produtu tabaku seluk hosi $50 kada kilograma sa’e ba $100 kada kilograma, impostu konsumu foun $1 kada kilograma ba masin-midar, introdusaun impostu konsumu foun ho valór $3 kada litru ba bebida asukarada (fanta, coca-cola, sunkist, sprite no seluk tan).

Governu aplika polítika ida-ne’e atu proteje sidadaun sira-nia saúde públika. Aleinde ne’e, Governu mós hasa’e impostu importasaun hosi 2,5% ba 5%.

Jornalista     : Arminda Fonseca

Editora          : Julia Chatarina

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!