DILI, 24 agostu 2023 (TATOLI)—Parlamentu Nasionál (PN), kinta ne’e, liuhosi debate proposta Orsamentu Retifikativu 2023 iha faze espesialidade, altera artigu hamutuk 18 iha Lei Enkuadramentu Orsamentál (LEO).
Notisia Relevante: Posibilidade Governu revee Lei Enkuadramentu Orsamentál
“Artigu lima (5) alterasaun lei númeru 2/2022, 10 fevereiru no seu todo 41, kontra 21, abstensaun rua (2), nune’e aprovadu,” Prezidente Interina PN no Atuál Primeira Vise Prezidente PN, Maria Terezinha Viegas, hateten iha sala plenária PN iha debate loron daruak faze espesialidade ba proposta lei Orsamentu Retifikativu (OR) 2023.
Iha proposta-lei OR ne’e, Governu aprezenta ho pedidu karáter urjénsia, Governu aprezenta mós alterasaun dahuluk lei númeru 15/2022, 21 dezembru, Orsamentu Jerál Estadu (OJE) ba 2023, no lei númeru 2/2022, 10 fevereiru Enkuadramentu Orsamentu Jerál Estadu no Jestaun Finanseira Públika no alterasaun daruak lei númeru 8/2008, 30 juñu, Lei Tributária.
Tuir proposta atu halo alterasaun ba lei vijente lei númeru 2/2022, 10 fevereiru, Enkuadramentu Orsamentu Jerál Estadu no Jestaun Finanseira Públika ba artigu hamutuk 18 mak hanesan iha artigu 4, 14, 16, 41, 44, 47, 48, 49, 52, 62, 66, 68, 74, 88, 95, 97, 103, 105, ba alterasaun artigu sira-ne’e Deputadu sira halo uluk votasaun kada artigu hafoin vota no seu todo.
Iha alterasaun lei LEO ne’e halo mós aditamentu artigu 68–a Rejime ezekusaun orsamentál antes apresiasaun progama Governu ou após a sua rejeição, Deputadu sira aprova ho votu a-favór 41, kontra 20, abtensaun tolu )3), nune’e pasa.
Antes ne’e, Vise Ministru Finansa (MF), Helder Lopes, hateten IX Governu pretende atu halo alterasaun ba lei númeru 2/2022, 10 fevereiru, Enkuadramentu Orsamentu Jerál Estadu no Jestaun Finanseira Públika ka Lei Enkuadramentu Orsamentál (LEO) ba artigu hamutuk 18.
Governante ne’e hateten, alterasaun artigu sira-ne’e liga iha ne’e oinsá ita halo definisaun klareza kona-ba reseita no saldu jerénsia, katak kuandu osan ne’ebé kada tinan instituisaun Estadu ida la konsege ezekuta hotu, ida-ne’e tenke konsidera hanesan saldo labele konsidera hanesan reseita, atu nune’e re-orsamenta fali hodi finansa kontrola.
“Ida fali mak artigu balun liga prosesu lei grande opsaun planu, tuir Governu nia hanoin ne’e di’ak, maibé komplika prosesu aprezentasaun programa no orsamentu ba Parlamentu Nasionál. Entaun, ita hakarak revoga tiha ida-ne’e mai ho aprezentasaun planu no orsamentu ba PN, ne’e mai dala ida de’it iha proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE),” nia hateten.
Nia hatutan, ida tan mak revoga artigu balun tanba rekomendasaun hosi PN rasik no Tribunál Konta kona-ba konta jerál Estadu nian, tan ne’e revoga hodi akomoda aspirasaun hotu-hotu ho nosaun ida katak ita hakarak hametin no promove transparánsia akuntável ka responsabilidade no efisiénsia iha prosesu elaborasaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) no konta públika.
Antes ne’e, Deputada bankada PLP, Maria Angelina Sarmento, hateten hanesan surpreza uitoan tanba Governu lori proposta OR mai kedas mós ho proposta alterasaun esensiál tebes hanesan lei LEO ligadu ho hamutuk 18 tama atu halo alterasaun, mezmu iha lejislatura anteriór atu aprova lei ne’e presiza lori tempu naruk tebes, maibé Governu ida ne’e uza proposta OR hodi lori ho lei ne’e mai mezmu haree artigu sira ne’e mesak esensiál de’it atu regula lala’ok ezekusaun OJE nian.
“Ami hatene iha lejislatura anteirór kuandu bankada Governu lori ba Tribunál hodi husu fiskalizasaun Tribunál nian kona-ba inkonstituisionál ba artigu, tuir ami hatene iha artigu tolu de’it mak Tribunál deklara inkonstituisionál mak la sala artigu 57, artigu 74 alínea 5 no artigu 95 alínea 2 ligadu ho saldu jerénsia. Maibé, iha alterasaun ne’e ita-boot sira lori kedas artigu hamutuk 18, ne’ebé ami hanoin alterasaun presiza iha diskusaun kle’an. Tanba ne’e, se di’ak-liu hafoin OJE hotu mak lori alterasaun lei ne’e no seu todo hodi ita haree alterasaun ne’e didi’ak, tanba hanesan bankada opozisaun koopera atu hadi’a lei ne’e,” nia dehan.
Deputadu FRETILIN, Antoninho Bianco, hateten lei ne’e importante tebes tanba ne’e presiza diskusaun kle’an ho tempu ne’ebé naruk.
Entretantu, iha diskusaun espesialidade ne’e Deputadu hosi bankada FRETILIN aprezenta proposta ida ba eliminasaun propoin alterasaun kapítulu III la proposta lei ne’e, maibé Governu la aseita nune’e avansa ba votasaun iha plenária la pasa.
Notisia Relevante: PN aprova proposta-lei enkuadramentu orsamentál iha finál global
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes




