Veteranu no autoridade lokál harii plaka memória iha Baguia
BAUCAU, 12 setembru 2023 (TATOLI) – Veteranu hamutuk ho autoridade lokál hamutuk ho veteranu kolabora ho Arkivu Muzeu no Rezisténsia Timorense (AMRT, IP), harii plaka memória hodi hanoin hikas akontesimentu levantamentu tinan 1983.
Ministru Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál (MAKLN), Gil da Costa Monteiro ‘Oan Soru’, esplika, objetivu harii plaka refere nu’udar sinál sakrifísiu hosi Baguia oan ba luta ba ukun rasik aan ne’ebé liuhosi durasaun tempu naruk.
“Sinál ida-ne’ebé sira hatudu ba eroi sira-ne’ebé tempu pasadu monu hela iha fatin-fatin, maibé governu la taka matan tanba governu iha ona planu no sei prapara ba tinan-2024 no 2025, ita iha ona serteza ba hotu-hotu,” Ministru Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál, hateten iha Baguia, segunda ne’e.
Governante ne’e husu lutadór sira atu kontinua unidu no hametin mafatin nune’e hatutan istória luta nian ba jerasaun foun nu’udar kontinuadór ba dezenvolvimentu Timor-Leste.
Istória luta presiza prezerva no konta nune’e juven sira bele iha espíritu pertense, nasionalizmu no patriotizmu atu nune’e bele forte liu tanba juven bele sente no rona kona-ba prosesu funu ho loloos.
Diretór Ezekutivu AMRT, Antoninho Alves ‘Hamar’, hateten, plaka refere harii inísia hamutuk ho apoia hosi AMRT iha parte entrevista no halo dokumentáriu hodi hatuur plaka memória ne’ebé akontese iha Baguia loron-11 agostu 1980 no 30 agosto 1983 iha suku Samalari.
“Ita-nia autór sira hosi postu administrativu Baguia hanoin hatuur plaka ida-ne’e atu memoriál aktu ne’ebé uluk akontese iha Baguia no plaka ne’e veteranu sira rasik mak halo, muzeu apoia halo kobertura inklui dokumentáriu no apoia publisidade,” Hamar hateten.
Misaun AMRT mak kumpri ba rekolla dokumentu, simu dokumentu sira-ne’ebé hosi lutadór sira hato’o nu’udar bele prezerva no sai memória institusionál ba jerasaun kontinuadór sira iha futuru.
Veteranu Mateus Ximenes ‘Segelolo’, agradese ba prezensa Ministru Oan Soru no razaun harii plaka iha Baguia Vila no iha suku Samalari hakarak dignifika mártir sira-ne’ebé dedika aan ba mate iha funu libertasaun independénsia Timor-Leste nian.
“Ami atu dignifika mártir sira-ne’ebé mate ona ba ita-nia ukun aan ida-ne’e, maske sira mate ona maibé ho harii plaka ne’e atu memória foin sa’e sira hodi hatene luta nain nia sakrifísiu,” Segelolo akresenta.
Levantamentu 11 agostu tinan-1980 mosu asaun planeadu hosi Komandu da Luta hodi kontra okupasaun forsa Indonézia nian ne’ebé akontese iha postu Baguia Vila hodi rezulta vítima hosi FALINTIL nain-neen lakon vida.
Enkuantu levantamentu suku Samalari akontese iha loron-30 agostu tinan-1983 bainhira mosu asaltu entre forsa Indonézia ho FALINTIL hodi rezulta gerilleiru na’in-ida, populasaun na’in-aat sai vítima komposta hosi nain-rua lakon vida no rua seluk hetan kanek.
Jornalista : Natalino Belo
Editór : Evaristo Soares Martins
