iklan

NASIONÁL, EKONOMIA, DILI, HEADLINE

Fundu Petrolíferu biliaun $18,45 iha trimestre dahuluk 2024

Fundu Petrolíferu biliaun $18,45 iha trimestre dahuluk 2024

Governadór BCTL, Helder Lopes. Foto Tatoli/António Daciparu

DILI, 09 maiu 2024 (TATOLI)– Governadór Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL-sigla portuges), Helder Lopes, kinta ne’e,  hamutuk ho ekipa iha Palásiu Governu Dili, relata relatóriu Fundu Petrolíferu trimestre dahulu ba Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, ho nia-balansu biliaun $18,45.

“Relatóriu ne’ebé atualiza ba Primeiru-Ministru ne’e trimestrál 2024 nian. Ita haree trimestre primeiru ne’e ita nia retornu husi investimentu fundu mina-rai hamutuk millaun $441.9, signifika ita hetan retornu pozitivu ho montante ne’ebé iha. Ita mós hetan reseita husi esplorasaun nian, maibé agora tun maka’as iha tinan ida-ne’e. Trimestrál primeiru ida ne’e tun ona ba millaun $20-resin tanba produsaun mina laiha ona,” Governadór Helder katak ba jornalista sira iha Palásiu Governu Dili, kinta ne’e.

Tuir nia, ho retornu ne’ebé Timor-Leste iha periodu trimestre dahuluk 2024, Governu halo ona pedidu levantamentu hodi dada osan husi fundu mina-rai hamutuk millaun $300 hodi finansia despeza Governu nian.

Ho nune’e ba tinan ne’e iha trimestre dahuluk hahú janeiru-marsu fundu mina-rai nia balansu billaun $18.45.

“Ita nia osan sei iha uitoan ona, ita tenke gasta ho kuidadu. Primeiru-Ministru mós ko’alia ida ne’e agora ita nia osan hela uitoan de’it ona tenke gasta ho kuidadu,” nia katak.

Presiza garante sustentabilidade fundu mina-rai

Ho fundu ne’ebé uitoan, Primeiru-Ministru orienta ona BCTL atu aprezenta dezempenu fundu mina-rai la’ós trismeste primeiru 2024, maibé hahú estabelese fundu ne’e to’o ohin loron atu fó informasaun ba Konsellu Ministru kona-ba dezempenu fundu.

“Husi ne’e BCTL sei fó hanoin balun. Karik ita hakarak asegura sustentabilidade fundu ne’e saida mak presiza halo, maibé ha’u sei labele adianta estratejia saida mak ita presiza halo tanba ami sei adianta uluk ba Konsellu Ministru iha semana oin. Maibé atu asegura fundu ne’e primeiru mak Governu dada osan fundu mina-rai mai iha Orsamentu Jeral Estadu ne’e tenke gasta ho kuidadu, gasta mós ba investimentu atu nune’e ba oin fundu ne’e mohu ita iha ekonomia ne’ebé forte atu hatama reseita mai Estadu,”nia afirma.

Dezempenu ekónomiku iha tinan 2023

Timor-Leste nia dezempenu ekonómiku iha tinan 2023 tuir sasukat makro ekonomia katak, dadus finál seidauk iha maibé tuir istimasaun husi BCTL hamutk 2.3% tun uitoan kompara ho tinan 2022 ne’ebé iha 4%.

“Razaun kresimentu ekonomia ita nian tu’un iha tinan 2023 tanba ezekusaun orsamentu menus kompara ho 2022. Tanbasa mak ezekusaun orsamentu iha 2023 ki’ik, tanba iha tempu ne’ebá ita iha tinan eleisaun ho nune’e ezekusaun orsamentu ladun aselera, Timor-Leste nia ekonomia ne’ebé sei depende ba despeza públika enkuantu ezekusaun orsamentu ne’e mak ki’ik ne’e afeta kedan ba ita nia kresimentu ekonómiku,” nia afirma.

Enkuantu iha inflasaun nian, iha tinan 2023 hamutuk 8.7%, maibé to’o marsu tinan 2024 tu’un ona ba 2.7% ida ne’e hatudu sasan nia presu iha merkadu komesa tun, maibé la’ós de’it ba fatór internál ho mós fatór externál.

“Ida ne’e kontribuisaun maka’as ne’e mak intervensaun barak husi Governu nian kona-ba redusaun ba taxa hirak ne’ebé Governu anteriór hasa’e no intervensaun iha folin foos, tuir observasaun BCTL nian no dadus ne’ebé ami simu. Maibé ami mós sei nota katak públiku barak mak hakilar foos folin sa’e, maibé dadus ne’ebé tama mai BCTL hatudu katak inflasaun iha trimestrál primeiru ne’e hahú tun husi 8.7% ba 2.7%,” nia relata.

Alende ne’e, kona-ba empregu nian iha rai-laran seidauk iha informasaun kompletu maibé husi timoroan sira ne’ebé servisu iha rai-liur hanesan Inglaterra, Korea Súl, Australia ne’ebé haruka ona osan mai Timor-Leste iha tinan 2023 hamutuk millaun $204.

Notísia relevante:  Fundu petrolíferu iha trimestre ikus tinan 2023 akumula biliaun $18-resin

Jornalista: Hortencio Sanchez

Editór: Florencio Miranda Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!