iklan

HEADLINE, POLÍTIKA

Parlamentu Nasionál ratifika Akordu kona-ba Subvensaun ba Peska

Parlamentu Nasionál ratifika Akordu kona-ba Subvensaun ba Peska

Membru Parlamentu sira hala'o votasaun relasiona ho ratifikasaun protokolu adezaun Timor-Leste ba Organizasaun Mundiál Komérsiu (OMK), iha Plenaria Parlamentu Nasionál, segunda (03/06). Imajen Tatoli/Francisco Sony

DILI, 10 Jullu 2024 (TATOLI) – Parlamentu Nasionál (PN) ratifika  ona Akordu kona-ba Subvensaun ba Peska (“Protokolu Peska tinan 2022”), husi Organizasaun Mundiál Komérsiu (OMK) ho votu a-favór 57, kontra no abstensaun zero.

Vise-Primeiru-Ministru no Ministru Koordenadór Asuntu Ekonómiku no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay, informa hafoin ratifikasaun ne’e sei submete fali ba OMK iha Zenebra-Suísa atu hetan fali aprovasaun dois terços husi membru OMK hamutuk na’in-164.

Akordu ne’e ho objetivu atu elimina subsídiu prejudisiál ne’ebé kontribui ba peska demaziadu, liu kapasidade no peska ilegál, ne’ebé laiha deklarasaun no regulamentu. Adosaun ba akordu ida-ne’e importante tebetebes hodi garante sustentabilidade rekursu tasi globál, no promove prátika peska ne’ebé iha responsabilidade no proteje meiu ambiente tasi nian.

Kalbuadi Lay haktuir katak akordu ida ne’e aplika de’it ba subsídiu peska marina, ne’ebé konsidera atividade peska ne’ebé hala’o de’it iha tasi-laran, la inklui atividade sira ne’ebé hala’o husi parte akikultura nian iha rai maran.

“Ne’e duni, bainhira sai nu’udar membru plenu ba organizasaun OMK ne’e, Timor-Leste presiza ratifika akordu sira ne’e atu tarde liu bele submete nia rezultadu ba OMK iha Zenebra iha meadu Jullu. Timor-Leste hola parte iha akordu ida ne’e sai hanesan oportunidade ida, nune’e bele hadi’ak enkuadramentu jurídiku, aliña ka armoniza ho prátika internasionál ba sustentabilidade hodi haforsa jestaun husi rekursu sira atu garante protesaun ba tasi no jerasaun sira ne’ebé la hetan oportunidade iha futuru”, governante ne’e dehan iha plenária, ohin.

Nia salienta to’o ohin loron Akordu Subvensaun ba Peska iha ona nasaun membru OMK hamutuk 78 mak halo ona ratifikasaun no iha tempu badak sei aumenta ba 78 konta ho Timor-Leste.

“Ha’u hakarak dehan rezultadu husi ratifikasaun tratadu ka akordu ida ne’e atu proteje ita-nia tasi no evita atividade peska ilegál sira labele tama mai kaer ita-nia balada sira ne’ebé moris iha tasi laran”, nia esplika.

Ratifikasaun akordu ne’e nu’udar rekizitu ida ne’ebé Timor-Leste tenke kumpre iha konformidade ho kompromisu país nian hanesan membru OMK, iha ne’ebé sei implementa iha faze sira pós-adezaun.

Deputada husi bankada PLP, Maria Angelina Sarmento, dehan akordu kona-ba subsídiu ba peska ne’e ko’alia mós medida konservasaun no jestaun, inklui identifikasaun naviu sira.

“To’o ohin loron, Timor-Leste seidauk iha kapasidade atu prodús no fornese ikan iha nia tasi rasik ho kuota ne’ebé boot, tanba sei hasoru difikuldade boot ho ekipamentu sira. Dalabarak ikan sira ne’ebé konsumu iha rai-laran ne’e mai husi nasaun seluk, entaun bainhira ita adere ona ba akordu ne’e, ita mós iha devér atu fornese kuota ba asuntu ikan ne’e. Saida maka ita atu halo hodi fornese kuota ida ne’e”, nia kestiona.

Reprezentante povu ne’e salienta katak Timor-Leste tenke iha preparasaun ida adekuada, nu’udar país ne’ebé soberanu no tenke iha mós ninia produsaun rasik, nune’e bele fornese ikan ba rai-li’ur.

Tuir nia, realidade hatudu katak ekipamentu atu kaer ikan seidauk sofistikadu no dalabarak sei uza hela ekipamentu tradisionál. Tanba ne’e, Governu presiza responde ba preokupasaun sira ne’e, tanba país sai ona membru OMK, nune’e bele hatán ba polítika Ezekutivu nian kona-ba ekonomia azúl.

Timor-Leste presiza kria kondisaun hodi prevene atividade ilegál

Iha sorin seluk, Ministru Justisa, Sérgio Hornai, hateten Timor-Leste sai ona membru OMK ne’e oportunidade ida di’ak, tanba ne’e tenke prepara nia kondisaun atu prevene atividade peska ilegál iha futuru.

Tuir nia, tratadu ne’ebé hetan ona ratifikasaun iha Parlamentu Nasionál ne’e sei sai progresu ida ba Timor-Leste iha futuru  atu lori susesu ba país iha área mariña. Nasaun presiza mós hala’o atividade indústria sira hodi bele fó benefísiu ba interese husi tratadu ne’ebé hetan ona ratifikasaun.

“Ita tenke reintegra aan ba tratadu ne’e hodi konsidera katak ba futuru ne’e tenke iha traballu koletivu ida no ita tenke fó susesu ba tratadu ne’e atu lori benefísiu ba ita-nia rain tantu husi hanoin sira mai husi polítika lejizlasaun nian hodi bele fó kontinuasaun ba tratadu ne’e”, Sérgio Hornai dehan iha plénaria.

Tuir nia, buat ne’ebé Timor-Leste presiza halo iha futuru maka tenke serbisu hamutuk hodi garante hakmatek ba nia soberania tasi, nune’e bele minimiza ameasa boot sira husi atividade peska ilegál sira ne’ebé ema seluk halo atu labele estraga balada sira ne’ebé moris iha tasi.

Ba nia, hanesan Ministru Justisa ne’ebé iha estatutu lei orgánika rasik, ne’ebé garante atu iha kontinuasaun ba tratadu internasionál sira atu fó kumprimentu ba iha tratadu ne’ebé Estadu ratifika no fó kontinuasaun ba ajénsia internasionál sira atu fó asisténsia ba Timor-Leste bainhira presiza.

Notísia relevante: Governu aprova rezolusaun hodi ratifika adezaun ba akordu subvensaun peska

Jornalista: Tomé Amado

Editora: Maria Auxiliadora

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!