Prezensa sarani timor-oan iha vizita santu padre sai admirasaun komunidade internasionál nian liga ho sarani Timor-Leste nia fiar nu’udar paíz ne’ebé profesa relijiaun katólika. Tuir notísia ne’ebé mak fó-sai iha CNN Brasil nian, estima katak prezensa iha misa ne’e kuaze ema ho totál liu rihun-600, aliás, métade husi populasaun Timor-Leste.
Aleinde prezensa fízika iha misa, ne’ebé mak prezide diretamente hosi santu padre, atividade preparativa oioin ne’ebé sarani sira halo, liuhusi grupu oioin ne’ebé forma, entre sira seluk, hanesan ekipa preparasaun altar ba misa, apoiu sira husi parte Governu nian, koru ba selebrasaun misa, ministru ekstraordináriu sira, ekipa seguransa, lojístika, banda múzika, ekipa kulturál no sarani sira ne’ebé hola parte iha peregrinasaun husi parokia sira hotu iha territóriu nasionál, hirak ne’e hotu konstitui asaun sira mak sarani ida-idak manifesta no halo ho karáter voluntáriu, hakarak rasik, dedikasaun, esforsu, pasiénsia, perserveransa nsst., ne’ebé reprezenta lisaun aprendida ida-ne’ebé úniku no determinante tebes mai ita hotu iha atividade individuál no koletivu sira seluk iha ita-nia paíz.
Kondisaun hirak ida-ne’ebé ita bele konsidera nu’udar aspetu problemátiku ne’ebé loloos bele dezafia fiar sarani timor-oan nian, iha períodu sira preparasaun nian no iha loron hirak durante Santu Padre nia estadia iha ita-nia paíz, entre sira seluk, kestaun administrativu sira liga ho preparasaun iha parokia ida-idak (transporte, alimentasaun, akomodasaun nsst), dedikasaun no esforsu hosi ekipa ida-idak durante preparasaun iha kapitál Dili, liuliu iha Tasi-Tolu, hanesan rai-manas, loron manas, dudu-malu no habit-malu atu tama ba fatin selebrasaun santa misa nian, limitasaun haris-fatin (sintina) kompara ho kuantidade sarani sira iha misa, ne’ebé ezije sarani ida-idak tenki hola desizaun voluntária atu halo jejún (hamenus han no hemu bee), sarani balun lalori kadeira, ezije tenki hamrik no la’o ba/mai de’it, dudu-malu atu bele haree Santu Padre no dezafiu sira seluktan.
Maski ho dezafiu sira iha leten, lasai kestaun hodi hamihis, hamenus ka halakon sarani nia fiar! Sarani balun lahan, maibé lasente hamlaha, hamenus hemu bee iha rai no loron manas nia laran, maibé ladún sente hamrok, kompara ho loron bailet sira ne’ebé ita iha kondisaun di’ak tebes, no entantu, sente hamlaha no hamrok la oras hela de’it. Situasaun ida-ne’ebé, aleinde paíz seluk admira haree husi kuantidade ita-nia prezensa iha Tasi-Tolu, ita ida-idak ne’ebé marka prezensa iha ne’ebá sente no ultrapasa rasik esperiénsia dezafiante no ekstraordináriu ida-ne’e.
Asaun sira ne’ebé ita hotu hala’o ona iha ámbitu simu vizita Santu Padre nian sai nu’udar referénsia di’ak tebes atu adota prinsípiu, valór no atuasaun sira balun ne’ebé ita hatudu ona hahú husi etapa preparasaun, misa no Santu Padre nia viajen fila hosi Timór. Situasaun ne’e, aleinde mensajen importante sira ne’ebé Santu Padre husik hela mai ita iha misa no iha enkontru sira ne’ebé halo ho Governante, sosiedade sívil, korpu diplomátiku, padre, madre, seminarista, nune’e mós ho joventude sira, virtude hirak ne’ebé ita hotu hatudu ona iha okaziaun importante referida, di’ak tebes se ita rejista, konsolida no konsagra nu’udar orientasaun iha ámbitu realizasaun atividade sira seluk, tantu públika no privada, nune’e mós individuál no koletivamente.
Situasaun ne’e, ilustrasaun simples ida-ne’ebé ita bele nota mak, sarani hotu ne’ebé partisipa iha misa referida, hotu-hotu hakarak tebes hetan Santu Padre, ho hakarak ida-ne’e ezije esforsu, dedikasaun, pasiénsia no perseveransa atu hadau ou/no dudu malu, hodi hamriik iha fatin ne’ebé bele hetan Santu Padre no, hirak ne’ebé esforsa aan ho dedikasaun, pasiénsia no perseveransa aas, konsege hetan duni Santu Padre. Ida-ne’e nu’udar lisaun aprendida furak ida iha ita-nia jornada moris nian, bainhira atu hetan buat di’ak ida, primeiru, ita tenki hakarak rasik, segundu, hala’o ho seriedade, terseiru esforsu & dedikasaun, kuartu pasiénsia no perseveransa. Ho virtude hirak ne’e hotu, ita bele hetan/atinje saida mak ita hakarak atu hetan.
Hakerek-na’in nu’udar jurista ne’ebé presta hela apoiu iha KFP no oras-ne’e hala’o hela estudu nível mestradu via online UNTL servisu hamutuk ho Fakuldade Direito Universidade Coimbra.
Referénsia sira:
- Vídeo: papa Francisco reza missa para 600 mil pessoas no Timor Leste | CNN Brasil;
- Papa a timorenses: que vossa fé inspire projetos e escolhas segundo o Evangelho – Vatican News;
- Missa do Papa Francisco em Timor Leste reúne quase metade da população do país | Mundo | G1 (globo.com)





