RDDU husu líder F-FDTL investiga membru na’in-neen komete agresaun fízika iha Liquiçá

DILI, 11 outubru 2024 (TATOLI)–Rede Defensór Direitu Umanu (RDDU) husu ba líder instituisaun FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) atu investiga ho rigór ba membru na’in-neen ne’ebé komete krime agresaun fízika hasoru vítima Jorge dos Santos, iha tuku 04:00 madrugada, loron 05 outubru 2024 iha Aipelu, aldeia Raucasa, suku Lauhata, postu Bazartete iha munisípiu Liquiçá.
“Atu na’i ulun parte F-FDTL nian foti asaun ida rigór no imediatu hodi loke invetigasaun hasoru membru F-FDTL na’in-neen ne’ebé komete kazu agresaun fízika hasoru vítima Jorge dos Santos iha suku Lauhata ne’ebé ami konsidera grave tebes,” Portavós RDDU, Isaias Soares, hato’o liuhusi konferénsia imprensa, iha Farol.
Portavós ne’e ezije atu na’i-ulun F-FDTL halo kontrola ba nia membru sira ne’ebé uza farda ho arma kompletu ba partisipa iha festa sira tanba situasaun ne’e la’os emerjénsia.
Isaias Soares mos apela katak F-FDTL presiza iha treinamentu ka formasaun gradualmente ba elementu no ofisiál sira kona-ba direitu umanu no lei sira seluk hanesan lei orgánika no lei disiplináriu inklui SOP F-FDTL nian, nune’e sira-nia atuasaun sira labele arbitráriu.
“Tanba tuir ita-nia observasaun dalabarak atuasaun sira husi elementu balun iha terrenu la tuir prosedur no arbitráriamente,” nia akresenta.
Nia relata, vítima hetan kanek grave iha nia koskoleta nomos isin lolon sira seluk tuir rezultadu diagnóstika husi Ospital Nasionál Guido Valadares. Haree ba kronolojia iha leten hatudu katak situasaun ne’e merese atu membru F-FDTL sira tenke foti asaun ida hanesan ne’e hasoru vítima.
Notísia relevante : RDDU Apresia Governu Apoia Vendedór Ambulante iha Largo Lesidere
Tanba ne’e, haree ba situasaun ne’e, RDDU lamenta tebes ba asaun no situasaun ne’ebé komete husi membru F-FDTL na’in-neen. Iha situasaun hanesan la konforma ho prosedimentu institusionál, nune’e RDDU konsidera asaun ne’e nu’udar atu violasaun direitu umanu no abuzu poder, tanba uza forsa arbitráriamente.
Tuir kronolojia, membru F-FDTL baku Jorge dos Santos iha tuku 04:00 madrugada, loron 05 outubru 2024 hetan agresaun fízika husi membru F-FDTL ho farda kompletu iha festa kazamentu ne’ebé realiza iha Aipelu, aldeia Raucasa, suku Lauhata, postu Bazartete iha munisipiu Liquiçá.
Vítima la kontente ho festa kazamentu ne’ebé taka sedu iha tuku 04:00, entaun hakilar “Ain kanek Timor-Leste nusa festa taka sedu de’it ne’e”. Membru F-FDTL hakat ba besik besik Jorge dos Santos hodi tebe iha koskoleta no Jorge husu deskulpe no dehan “Ha’u halo sala saida maun?” hafoin ne’e membru F-FDTL ida seluk ne’e mos hakat ba hodi kilat fai iha Jorge nia isin lolon to’o membru F-FDTL na’in-ida nia kilat monu no Jorge ho kondisaun la hatene-an ona fila-an taka tiha kilat ne’ebé monu, nune’e membru F-FDTL ne’ebé kilat monu foti filafali nia kilat hodi hakilar “tiru rahun tiha nia ruin sira”.
Asaun ne’e akontese iha ema barak nia oin, maibé laiha ema ida brani atu hasoru. Iha sábadu madrugada ba buka Jorge dos Santos iha nia rezidénsia, tanba membru ida nehan monu deskonfia hetan baku husi vítima no obriga família sira atu fó hatene paradeiru Jorge dos Santos.
Iha fatin hanesan, reprezentante husi Asia Justice And Rights (AJAR), Inocênsio Xavier, reforsa, komandu F-FDTL tenke halo investigasaun imediatu no troka ema sira tanba natureza kazu ne’e Polísia Nasionál Timor-Leste nia serbisu.
“Sira tenke asiste (kualker dezentendimentu) no komunika ba Polísia Ofisiál no Polísia Suku atu atua. Ema ida de’it mak ema na’in-neen ba ataka, forsa sekasaun ida mak ataka, ida-ne’e serbisu profisionál?,” Inocênsio Xavier, katak.
Nune’e, nia husu ba Parlamentu Nasionál iha Komisaun B ne’ebé trata asuntu ida-ne’e atu bolu Ministru Defeza ba kazu intimidasaun no agresaun fízika hasoru família vítima.
Nia konsidera liafuan ne’ebé hasai husi vitima ne’e la prenxe elementu krime, tanba ne’e Komandu F-FDTL tenke halo investigasaun rigór no husu mós atu husik atributu Militár iha kazerna no labele lori bá festa.
Jornalista : Jesuína Xavier
Editora : Julia Chatarina

