DILI, 08 Maiu 2025 (TATOLI) – Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peskas no Floresta (MAPPF) halo enkontru bilaterál ho embaixadór foun husi Estadu Unidus Amérika (EUA) kona-ba kooperasaun iha área importasaun no esportasaun ba produtu agrikultura nian, inklui apoiu dezenvolvimentu Timor-Leste (TL) iha setór agrikultura, pekuária, floresta no peska.
Asesór prinsipál MAPPF, Agusto da Silva informa katak MAPPF la konsege marka prezensa tanba akompaña ho Primeiru-ministru ba hasoru bainaka husi Kambodia ne’ebé mai vizita Timor-Leste, nune’e delega ha’u akompaña mós husi Diretór kuarantena ho xefe departamentu sira hotu hodi diskute kona-ba importasaun no esportasaun liuliu haree ba produtu na’an-manu ne’ebé durante ne’e importa husi nasaun Amérika mai iha TL.
“Hanesan nasaun ne’ebé bainhira esporta no importa sira-nia produtu mai iha Timor-Leste, normalmente, iha ninia rekezitus ne’ebé espekula tiha ona, entaun importadór sira hanesan kompaña sira husi Amérika ne’ebé hakarak lori sira-nia produtu mai, tenke priense rekezitu sira-ne’ebé espekula iha lei importasaun no esportasaun”, asesór ne’e informa ba jornaalista sira iha salaun enkontru uma-adat MAPPF, Komoro, Dili, ohin.
Nia rekorda katak MAPPF haruka tiha téknika sira ba iha EUA halo sistema audit, signifika planta sira-ne’ebé estabelese iha EUA kuandu tuir no prienxe ona regulamentu EUA nian, no ekipa sira ba halo avaliasaun iha-ne’ebá dehan katak sira satisfas ho estabelesimentu iha ne’ebá, entaun ne’e iha autorizasaun ba prosesu importasaun.
Katak, bainhira nasaun ida atu halo importasaun mai TL, ekipa kuarantina tenke ba halo observasaun no avaliasaun kondisaun no ijiéne ba produtu ne’e rasik. Bainhira prienxe ona rekezitu, entaun sei informa fali ba Governu liuhusi MAPPF hodi relata karta ida ba embaixada referida katak produtu bele halo importasaun ona mai TL, nune’e prosesu importasaun ne’e la’o.
Signifika produtu husi Amérika nian bele mai iha ne’e, maibé dehan ba sira katak, iha ne’e asegura mós ita-nia rai atu labele hetan moras, entaun husu ba empreza sira tenke haree ba iha rekezitu tuir lei ne’ebé iha.
“Bainhira kompaña ida husi Amérika mak hakarak importa ninia produtu mai Timór entaun ninia parseiru tenke iha. Nune’e, parseiru ne’e mak husu ba parte kuarantina hatama pedidu atu importa produtu ne’e mai enkuantu laiha parseiru iha ne’e, normalmente, sira labele haruka sasan mai de’it tanba presiza hetan autorizasaun importasaun husi karantina”, nia aprofunda.
Tanba, tuir Asesór prinsipál MAPPF, Agusto da Silva aleinde ita fasilita importasaun no esportasaun, tuir lei ita-nia reguladór sira mós presiza asegura ita-nia nasaun ne’e atu labele hetan moras ruma bainhira konsumu hahan importasaun.
Entretantu, produtu importasaun na’an-manu husi nasaun EUA ne’e la’o ona durante ne’e no iha tinan-2024. Sira importa ona toneladas rihun-sia mak mai ona iha TL durante ne’e no iha tinan ida-ne’e importasaun ba produtu na’an-manu ne’e hamutuk rihun rua.
Jornalista: Alexandra da Costa
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo
