DILI, 05 Jullu 2025 (TATOLI)—Reprezentante inan-aman, Carlos dos Santos, hateten inan-aman mak sai papél edukativu ba oan sira liuliu evita asidente ne’ebé bele fó risku ba moris, nune’e tenke kumpre kódigu estrada nú. 6/2003 tanba jerasaun foun tenke moris ba beibeik hodi kontinua dezenvolve nasaun ida-ne’e.
Nia hatutan, hanesan inan-aman ida iha ninia papél ne’ebé mak boot tebes tenke proteje no kontrola oan sira-nia moris liuliu bainhira kondús (lori) motorizada tenke uza kapasete, respeita sinál tránzitu no kódigu estrada atu nune’e bele prevene asidente tráfegu.
“Ha’u-nia oan sira mesak lori motor hatene, maske iha balun idade seidauk to’o atu bele kondús motorizada maibé ha’u sempre fó hanoin ba sira atu kumpre kódigu estrada, tanba se lae imi bele lakon vida, satán lori motor halai iha dalan protokolu,” Xefe família ne’e hateten ba Agência Tatoli, iha Kmapung Merdeka, ohin.
Nia dehan, problema ne’e barak tebes tanba hanesan inan-aman la’ós fó tempu atu kontrola oan sira de’it maibé ita mós iha servisu seluk ne’ebé atu halo, entaun bainhira sira ba ona servisu oan sira iha uma laiha ema atu kontrola sira sei halo tuir sira-nia hakarak, hanesan lori motor halai maka’as la uza kapasete, tula kolega nain-rua to’o tolu (tatuk).
“Bainhira sira sai ona ba li’ur ha’u lahatene sira atu rona tuir saida mak ami ko’alia ne’e ka lae. Ha’u-nia oan ida ikun ne’e baibain halo ita ulun moras, tanba ba eskola fila mai tula nia kolega la uza kapasete, entaun polísia sempre prende tiha motorizada, ami tenke ba selu satán nia seidauk iha karta kondusaun (SIM) tamba idade seidauk to’o,” nia hateten.
Ho problema sira-ne’e, nia esplika, nia parte esforsu loro-loron para fó hanoin ba sira bainhira atu ba eskola, la’o halimar ka ba servisu tenke halai ho velosidade ne’ebé neineik, tenke uza kapasete, matan moris haree sinál tránzitu. Tanba motor maka aat ne’,e ita sei bele sosa maibé ema mak lakon vida ita sei labele sosa tanba mate saugate de’it.
“Husu ba inan-aman sira seluk atu labele rende hodi fó hanoin ne’ebé edukadu ba ita-nia oan hodi salva sira-nia an bainhira lori motor ka karreta ruma. Maske dalaruma oan sira ulun to’os maibé hanesan inan-aman iha papél importante hodi asegura asidente tráfegu,” nia apela.
Reprezentante menoridade, Pedro Santos Fraga, espilka kona-ba lei kódigu estrada nian ne’ebé define iha artigu nú. 6/2003 katak, sidadaun hotu-hotu tenke kumpre sinál tránzitu sira-ne’ebé estabelese iha espasu públiku, bainhira idade to’o ona no iha ona karta kondusaun mak foin bele lori motorizada
“Seluk mak tenke halai tuir ita-nia dalan labele korta ema seluk nia dalan banhira movimentu, se lae bele akontese asidente tráfegu,” Pedro Fraga dehan.
Tanba, nia dehan, tempu ida agora ne’e labarik ki’ik sei idade-10 mós bele lori ona motorizada, nune’e mós hanesan nia tanba iha idade-16, ida-ne’e kontra ona kódigu estrada tanba loloos ne’e ema ho idade-17 ba leten mak bele lori motrizada tamba nia iha kartaun eleitorál bele trata ona karta kondusaun.
“Tanba kauza husi ita respeita kódigu estrada ne’e sei fó benefísiu mai ita atu labele hetan asidente ruma. Ita halo movimentu mós buat hotu kontroladu, entaun la fó risku ba ita-nia aan,” nia dehan.
Nia énfaze, dalan atu evita asidente ne’ebé fó risku ba menoridade sira, entaun husu ba belun sira seluk atu rona inan-aman, respeitu kódigu estrada hodi asegura asidente, tanba menoridade mak futuru nasaun nian no tenke sai jerasaun ne’ebé forte no matenek.
Nia husu ba parte Diresaun Nasionál Transporte Terrestre (DNTT) no Polísia Nasionál Timor-Leste liuhusi Departamentu Tránzitu Seguransa Rodoviária, atu kontinua halo operasaun ba menoridade no mós ema boot sira-ne’ebé la respeita kódigu Estrada.
Atu prevene ida-ne’e, nia husu atu halo sensibilizasaun ba lei kódigu estrada Nú. 6/2003 de Agostu ba estudante sira iha eskola atu bele mellora liután sira hodi hatene salva aan rasik.
Kódigu Estrada n.° 06/2003, espesialmente Artigu 120.º, estabelese idade mínima 16 anos atu hetan karta kondusaun, hodi prevene asidente no proteje integridade labarik sira. Lei ne’e la’ós de’it instrumentu legál, maibé mós reprezenta mekanizmu protesaun sosiál.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes





