Xanana: Estabelesimentu BNDTL hanesan pasu estratéjiku atu harii ekonomia ida forte

DILI, 01 Agostu 2025 (TATOLI) – Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, iha abertura ba semináriu nasionál kona-ba Konseitu Banku Nasionál Dezenvolvimentu Timor-Leste (BNDTL) destaka importánsia husi instituisaun finanseira foun ne’e hodi apoia Timor-Leste nia dezenvolvimentu ba tempu naruk no soberania ekonómika.
Xanana subliña kriasaun BNDTL nu’udar pasu estratéjiku ida atu harii ekonomia ida ne’ebé forte, inkluzivu, no diversifikadu, tanba banku ne’e sei sai parte integrante ida husi vizaun nasionál ne’ebé trasa ona iha Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu no Programa Governu nian.
“Ita alkansa ona soberania polítika. Agora, tempu ba ita atu asegura soberania ekonómika, tanba empreza ki’ik no médiu barak iha Timor-Leste hasoru dezafiu atu asesu ba finansiamentu. Situasaun ne’e konsidera atu difikulta kreximentu ekonómiku no kriasaun empregu”, Xanana Gusmão hateten iha Ministériu Finansa, ohin.
BNDTL dezeña atu fornese finansiamentu ba setór estratéjiku sira hanesan agrikultura, turizmu, manufatura, no abitasaun. Aleinde ne’e, banku sei fó prioridade ba inkluzaun finanseira liuhusi alvu produtór rurál sira, emprezáriu joven sira, na’in ba negósiu feto sira, no negósiu ki’ik sira ne’ebé istórikamente hetan marjinalizadu.
“Banku ida-ne’e tenke finanseiramente di’ak, hatuur iha baze ne’ebé metin, tenke funsiona ho independente, no obedese ba padrauan governasaun ne’ebé aas liu”, nia hateten.
Nia husu mós partisipasaun ativa husi parte interesada sira hotu hodi dezenvolve dezeñu no estrutura operasionál banku nian, inklui parseiru internasionál sira hanesan Banku Mundiál no Banku Aziátiku ba Dezenvolvimentu (BAD). “Se ita konsege, BNDTL sei sai instrumentu ida ba konstrusaun ekonomia ida ne’ebé reflete ita-nia valór sira no hametin ita-nia soberania”, Xanana afirma.
Semináriu ne’e marka pasu dahuluk ba estabelesimentu instituisaun finanseira foun ida ne’ebé hein atu aselera Timor-Leste nia transformasaun ekonómika, partikularmente bainhira hakbesik ba integrasaun tomak ho ASEAN.
Diretora Banku Aziátiku ba Dezenvolvimentu iha Timor-Leste, Stefania Dina, apresia ba kriasaun BNDTL nu’udar parte ida husi esforsu nasaun ne’e nian hodi hametin ekonomia nasionál antes tama ASEAN.
Nia afirma katak kriasaun banku ne’e sei sai katalizadór importante ida ba transformasaun ekonómika inkluziva no sustentavel, enkuantu hametin Timor-Leste nia prontidaun atu hasoru dinámika kooperasaun ekonómika rejionál.
“Bainhira Timor-Leste avansa nia integrasaun iha ASEAN no aprofunda kooperasaun ekonómika rejionál, nasaun ne’e hahú viajen transformativa ida ba kreximentu inkluzivu no sustentavel”, Stefania hateten.
Nia dehan BAD iha onra atu fó apoiu tékniku ba Governu Timor-Leste iha forma análize konseitu, dezeñu modelu negósiu, no dezenvolvimentu enkuadramentu legál no regulatóriu ida, ne’ebé adapta ba kontestu nasionál enkuantu adere ba prátika di’ak liu iha mundu.
Tuir Stefania, BNDTL nia susesu depende maka’as ba pilár xave tolu – estratéjia ne’ebé klara, dezeñu institusionál ne’ebé forte, no governasaun ne’ebé transparente tuir padraun internasionál.
Ho fundasaun sira ne’e, fiar katak banku ne’e bele fornese finansiamentu ba tempu naruk, habelar kolaborasaun finansiamentu ho instituisaun sira seluk, no atrai investimentu foun hodi hasa’e kompetividade ekonómika Timor-Leste nian.
“Importante liu maka BNDTL sei komplementa, la’ós kompete ho instituisaun finanseira sira ne’ebé iha. Ninia papél estratéjiku maka prienxe lakuna sira finansiamentu nian no apoia projetu sira ne’ebé importante tebes ba reziliénsia ekonómika iha prazu naruk”, nia hatutan.
Semináriu ne’e mós fornese fórum ida hodi diskute kona-ba BNDTL nia enkuadramentu no estrutura operasionál, inklui nia kontribuisaun potensiál ba sistema finanseiru lokál no produtu no servisu oioin ne’ebé nia bele oferese.
Notísia relevante: Governu sei harii banku dezenvolvimentu fó kréditu ba empreza kiik sira
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora

