Top

Osan segundu, nasaun primeiru

Eis Adidu Traballu ka Diplomata Timoroan, Valencio Anes de Jesus. Imajen espesiál

DILI, 10 Agostu 2025 (TATOLI)—Buka osan ne’e importante maibé nasaun nia xamada importante liu osan. Durante sei iha iis, nasaun sai prioridade prinsipál.

Eis adidu ida-ne’e iha prinsípiu moris. Maski sai adidu iha nasaun seluk ne’ebé hetan previléjiu oioin, maibé nia la gaba aan ho rikusoin ne’ebé nia akumula. Ba nia, osan segundu no nasaun primeiru ba nia.

Ba nia, se serbisu apenas atu hetan osan, sei la susesu. Maibé, se prioriza interese nasaun, susesu ne’e sei iha liman. Tanbasá? Tanba nasaun mak iha vizaun, nasaun mak iha objetivu no nasaun mak iha polítika atu hadalan (guia) nia sidadaun sira.

Foufoun rona atu sai adidu, nia dilema. Entre simu ka la simu. Maibé tanba kestaun xamada, nia hakruuk. La sama konfiansa ba rai. Nia fiar-aan hodi simu oportunidade ne’e. Nia hateten se ita laiha autokonfiansa, sei la halo buat ida. Loos. Xave importante atu susesu mak fiar-aan no xave importante ba autokonfiansa mak preparasaun.

Nia sai hanesan Adidu Traballu ka Diplomata Timoroan iha Koreia Súl, simu responsabilidade husi Estadu através despaxu konjunta husi Ministériu Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun ho Sekretaria Estadu Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE), hahú husi 01 Outubru 2018 to’o 31 Dezembru 2021.

Assuntu traballu, ne’e ninia área kedas. Antes ne’e nia hanesan funsionáriu públiku ho Grau C (tékniku profisionál) iha área serbisu empregu rai-li’ur nian iha SEFOPE durante tinan sia (9). Hanesan adidu, nia asumi tarefa serbisu hanesan lista kompra sasán be naruk bá naruk.

Kna’ar ne’ebé iha nia responsabilidade hatuur ona iha kontratu serbisu hanesan; (1) Asegura relasaun bilaterál ne’ebé armonia ho Governu Koreia Súl no setór privadu. (2) Asegura traballadór timoroan nia direitu no devér. (3) Garantia traballadór timoroan la hetan esploitasaun no diskriminasaun husi oknum irresponsabilidade sira. (4) Hametin relasaun di’ak ho komunidade traballadór timoroan.

(5) Vizita ka oberva direta atividade traballadór timoroan ne’ebé hala’o kna’ar iha empreza sira. (6) Halo mediasaun ba disputa ka konflitu laborál ne’ebé akontese ba traballadór timoroan. (7) Repatriasaun traballadór timoroan ne’ebé mak hakotu iis/mate. (8) Hala’o promosaun traballadór timoroan ba emprezáriu koreianu sira.

(9) Hala’o mós serbisu administrativu no finansa iha Gabinete Adidu Traballu no Embaixada Timor-Leste iha Koreia Súl. (10) Atende enkontru no konferénsia anuál EPS (Employment Permit System). (11) No kna’ar sira seluk ne’ebé orienta husi superiór sira.

Serteja, serbisu ne’ebé nia halo la’ós hanesan auto-estrada. Sempre enfrenta dezafiu. Dezafiu primeiru,  úniku adidu ne’ebé hala’o kna’ar iha Gabinete Adidu Traballu iha Embaixada Timor-Leste iha Koreia súl, tan ne’e bainhira mosu disputa/konflitu laborál iha territóriu Koreia súl, nia susar marka prezensa hodi rezolve konflitu hirak-ne’ebé akontese tanba distánsia ne’ebé dook.

Dezafius seluk, hanaran dezafiu estraordináriu. Halo mediasaun ba parte rua hanesan emprezáriu no traballadór la hetan konsensu iha konflitu laborál no parte ida sai vítima liuliu traballadór.

Nia la nonook. Nia sempre buka solusaun atu solusiona dezafiu hirak-ne’e liuhusi halo keixa ba iha Ministériu Traballu no Empregu Koreia Súl hodi halo mediasaun.

Dezafiu no oportunidade sempre parseiru eternu. La husik malu. Aleinde dezafiu, iha mós oportunidade ne’ebé nia hetan iha-ne’ebá. Lista oportunidade mós naruk hanesan lista stock out ai-moruk. Oportunidade ne’ebé Valencio hetan iha rai-li’ur mak hanesan;  (1) Iha esperiénsia negosiasaun entre Governu ho Governu no entre Governu ho setór privadu sira. (2) Iha oportunidade merkadu demanda ba traballadór timoroan.

(3) Iha ligasaun serbisu bilaterál ho nasaun sira seluk. (4) Iha ligasaun serbisu ho kompañia koreianu sira. (5) Iha esperiénsia ba lei traballu nasaun sira seluk nian. (6) Iha esperiénsia ba polítika traballu no empregu iha Koreia Súl. (7) Iha esperiénsai serbisu diplomata nian. Iha esperiénsia ba mediasaun disputa/konflitu laborál.

Hanesan umanu, bainhira hakat bá rai dook, laiha dúvida tenke pauza buat balun tanba husik família. Maibé, nia la fó kelemahan. He-he-he… Nia fuan-boot no korajen simu desizaun hodi hala’o kna’ar iha rai-li’ur tanba bem estar Estadu no povu.

“Relasaun ho família bainhira hala’o serbisu hanesan diplomata iha rai-li’ur, klaru ita sempre hanoin ita-nia família ne’ebé dook husi ita. Más, tanba misaun Estadu no bem estar povu nian ita nafatin fuan-boot no korajen hodi hala’o kna’ar iha rai-li’ur,” adidu ho naran Valencio Anes de Jesus hateten ba TATOLI iha nia kna’ar fatin, Kaikoli, Sesta (08/08/2025).

Husi adidu, Mestradu ba área Polítika Públika iha Universidade Yeungnam iha Koreia Súl ne’e hetan nafatin bukae hodi serbí Timor-Leste. Oras ne’e, naturalidade Lahomea, Maliana, Bobonaru ne’e asumi kna’ar nu’udár Diretór Nasionál Sentru Informasaun Merkadu Traballu iha SEFOPE.

Jornalista: Hortencio Sanchez

Editór: Xisto Freitas da Piedade

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!