DILI, 29 Novembru 2025 (TATOLI)—Sekretária Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), sábadu ne’e, halo lansamentu plataforma dijitál sentru informasaun suku Bidau Santa Ana, iha Postu Administrativu Kristu Rei, Munisípiu Dili, ho nia website ofisiál: https: //santa-ana.suku.tl, ho tema “Mai hamutuk ita transmite no transforma informasaun sosiál”.
Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál, Expedito Dias Ximenes, esplika Governu Konstitusionál da-sia (IX) iha programa komunikasaun sosiál ida mak fó atensaun ba iha dezenvolvimentu suku ne’ebé iha Oitavu Governu iha programa ida naran Naroman ba Suku, maibé iha Governu da-sia muda programa ne’e nia naran Sentru Informasaun Suku.
Nia dehan, uluk iha Oitavu Governu halo de’it akizasaun ba ekipamentu eletróniku maibé Governu da-sia hakarak atu bele modifika katak la’ós de’it ekipamentu eletróniku mak fó ba suku maibé halo suku sai sentru ida ba informasaun.
“Tanba ne’e, la’ós de’it iha suku Bidau Santa Ana maibé mós iha suku munisípiu sira seluk, ami la’o haleu hodi halo hanesan. Iha Díli, ita foin hahú husi suku Maskariñas semana ida liubá no ohin iha suku Santa-Ana, semana oin iha suku Kampung Alór,” Governante ne’e hateten iha diskursu iha serimónia lansamentu ne’e iha sede suku Bidau Santa Ana, ohin.

SEKOMS mós simu pedidu husi suku lubun iha Díli laran no hakarak atu simu programa referida.
Governu da-sia liuhusi SEKOMS introdús programa ne’e ho objetivu hakarak populasaun sira iha suku ida la’ós de’it iha uma akompaña televizaun, rádiu, jornál maibé bele asesu husi plataforma dijitál.
“Maibé, suku ne’e nia laran presiza iha internet ne’ebé saudável, atu nune’e joven sira bele mai asesu matéria eskola nian, no inan-aman sira hatene dezenvolvimentu suku nian no suku husi munisípiu seluk nian no mundu, liuhusi plataforma ne’ebé iha hodi akompaña,” nia dehan.
Governu sente katak presiza duni informasaun ne’ebé habelar ba iha suku sira hotu, tanba daudaun ne’e iha teknolójia avansadu no informasaun labele hela iha kotuk bele akompaña prosesu dezenvolvimentu ho de’it liuhusi telefone android iha plataforma espasu dijitál ne’ebé iha.
“Ho avansu ne’e, Governu sente presiza ita dijitaliza iha suku hato’o informasaun. Objetivu komunidade iha suku ne’e bele akompaña informasaun liuhusi telefone android,” nia hateten.
Bibán ne’e, SEKOMS entrega mós ekipamentu hanesan komputadór, telefone android ida ho seluk tan.
“Husu tau matan. Sei haree iha ne’e oinsá suku ba oin bele hatama nia atividade iha plataforma ida-ne’e, hodi nune’e sira seluk bele akompaña,” nia dehan.
Planu ba planu tinan oin sei kontinua fó formasaun ba suku hotu iha territóriu ne’ebé implementa programa ne’e hodi hasa’e liután koñesementu jere sentru informasaun ne’e.
SEKOMS rejista preokupasaun husi suku Bidau Santa Ana kona-ba fasilidade ekipamentu buka dalan iha futuru bele responde.
Iha fatin hanesan, Xefe suku Bidau Santa Ana, Alexandrino Bras, lori komunidade hotu nia naran hakarak hato’o agradesementu ba Governu da-sia ne’ebé lidera husi Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, liuhusi SEKOMS, ohin, bele realiza programa referida iha suku ida ne’e.
“Ita-nia objetivu ohin mai ne’e, hamutuk transmite no transforma informasaun sosiál. Espera liuhusi liña internet ne’ebé mak agora hetan ba iha futuru, ami sei uza ho responsabilidade,” nia hateten.
Autoridade suku ne’e sujere, iha futuru kontinua fó formasaun ba pesoál iha suku hodi bele oinsá hakerek notísia ho di’ak.
Nia hato’o mós preokupasaun katak iha suku ne’e laiha kámara atu fasilita ekipa hala’o kobertura no laiha telefone android ne’ebé di’ak no menus fasilidade komputadór.
Administradór Postu Administrativu Kristu Rei, Fernando Araújo, konsidera lansamentu programa ne’e bele haforsa serbisu iha suku no komunidade bele asesu informasaun ho fasil, tanba postu ne’e iha suku ualu (8), aldeia 51 ho populasaun 70.112 no sujere programa ne’e atu habelar ba suku sira seluk.
Reprezentante Juventude Suku Bidau Santa Ana, Jesuina Perreira, dehan sente kontente hetan ona formasaun durante loron rua husi formadór sira mai husi SEKOMS atu bele jere plataforma dijitál no oinsá tun ba terenu halo kobertura no hakerek notísia.
Iha eventu ne’e SEKOMS mós entrega sertifikadu ba formandu na’in-15 ne’ebé tuir ona formasaun oinsá bele jere plataforma dijitál sentru informasaun ne’e no hakerek notísia.
Eventu ne’e partisipa másima husi autoridade postu Kristu Rei, PNTL, autoridade suku no komunidade iha suku refere.
Enkuantu suku Bidau Santa Ana iha aldeia hamutuk haat (4) hanesan Sagrada Família, Manumata, Tokobaru no Mota Klaran ho populasaun rihun 4-resin.
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes




