DILI, 23 Janeiru 2026 (TATOLI)–Governu liuhusi Ministru Justisa, Sergio Hornai no Vise Primeiru-Ministru Asuntu Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino, Sesta ne’e, fó pose ba Honório Aureliano Soares Magalhães nu’udar Prezidente foun Komisaun Terra no Propriedade ba mandadu tinan-haat, hodi troka Pascoal da Costa Soares.
Honório Aureliano Soares Magalhães asume knaar ne’e bazeia ba despaisu nú.08/GMJ-D/01/2026, kona-ba nomeasaun Prezidente Komisaun Terra no Propriedade nomós despaisu nú. 09/GMJ-D/01/2026 kona-ba Sekretáriu Komisaun Terra no Propriedade, ne’ebé proposta ne’e aprezenta husi Ministru Justisa no nomea husi Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão.
Prezidente no Sekretáriu Komisaun Terra no Propriedade sei hetan tulun husi membru Komisaun na’in-sia nomea husi Governu no Ministériu Justisa (MJ), enkuantu na’in-tolu nu’udar tékniku profisionál iha Diresaun Jerál Terra no Propriedade iha MJ.
Prezidente Komisaun Terra no Propriedade, Honório Aureliano, hateten, durante mandatu nia sei foka ba pontu importante tolu hanesan transparánsia no garante justisa katak prosesu hotu kona-ba rai tenke tuir lei ne’ebé vigór no fó justisa ba sidadaun hotu.
Daruak, modernizasaun no halo jestaun sistema rai atu hamenus burokrasia naruk no datoluk kalamidade rezolusaun konflitu rai nian liuhusi dalan arbritrajen ho komunidade no parte interresada sira.
“Ami la’o mesak sei esforsu realiza kolaborasaun ho membru sira hotu iha komisaun laran, ne’ebé relevánsia iha ámbitu Ministériu Justisa nian nomós ho parseiru dezenvolvimentu sira atu serbisu hamutuk nu’udar ekipa ida atu serví di’ak liután iha kualidade desizaun sira ho árbitru nian relasiona ho kazu desputa ba rai ne’ebé povu sira aprezenta mai Komisaun Terras no propriedade,” Honório hato’o hafoin simu pose iha salaun Ministériu Justisa, Kolmera.
Notísia relevante : Terra no Propriedade Kovalima notifika kliente ne’ebé seidauk arrenda rai no uma Estadu
Honório promete katak odamatan komisaun sei nakloke hodi rona povu nia preukupasaun, ho objetivu katak rai ida-ne’ebé pertense ba rai ekonomia sei sai prioridade legál no povu moris iha regulamentu.
“Ha’u hakarak hato’o agradesimentu ba Governu nia konfiansa ba ha’u hodi lidera Komisaun Terra no Propriedade ba mandatu tinan-haat nia laran ho responsabilidade hodi fó solusaun ba kazu disputa rai iha ámbitu prosesu rekoñesimentu hodi atribui direitu propriedade beins no moveis,” nia katak.
Nia dehan, kestaun Terra no Propriedade mak sai hanesan fuan ba dezenvolvimentu ekonomia sosiál tanba ne’e knaar ne’ebé nia asume la’ós hanesan kargu ida maibé nu’udar misaun hodi buka solusaun hamutuk.
Emposadu nu’udar testamuña populár
Ministru Justisa, Sergio Hornai, konsidera, emposadu sira halo kompromisu nu’udar testamuña populár hodi komprometidu katak sira tuir de’it konsiénsia moos no metin iha Konstituisaun atu hetan rekoñesimentu ba disputa sira ne’ebé la’o iha komunidade.
“Komunidade tau deseju boot ba ita -boot sira atu realiza duni jestu ida ba objetividade ho integridade ho profisionál atubele fó solusaun ba disputa sira ne’ebé iha relasiona ho rai,” nia katak.
Ministru rekoñese, daudaun Estadu Timor-Leste seidauk fó solusaun ba komplesidade problema rai.
“Tanba ne’e Ministériu Justisa husu atu halo parseiru hodi bele rezolve problema disputa rai,” nia enkoraja.
Serbisu ho imparsialidade
Iha fatin hanesan, Komisáriu Komisaun Funsaun Públiku asuntu Disiplinar, Agapito da Conçeicão, husu ba Prezidente ho nia membru sira atu hatudu imparsialidade hodi rezolve disputa rai ho di’ak.
“Iha momentu ne’e, kona-ba rai iha ita-nia Timor-Leste ne’e komplesu tebes, maibé husi Prezidente Komisaun ho membru sira ho nia Sekretáriu, ha’u fiar katak sira bele lori Terra no Propriedade ba di’ak ho imparsialidade, dignu no di’ak ba ita-nia populasaun no Estadu,” nia tenik.
Komisáriu Agapito hato’o parabéns ba Prezidente Komisaun Terra no Propriedade foun inklui nia membru sira.
Nune’e mós, Vise Primeiru-Ministru Asuntu Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitáriu, Mariano Assanami Sabino, reprezenta Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, hodi lee mesajen iha ámbitu pose ne’e hateten, rai nu’udar fatór importante dezenvolvimentu nasionál.
“Komisaun Terra no Propriedade tenke hahú buka solusaun liuhusi dalan arbritrajen maski la taka dalan hato’o keixa ba Tribunál,” nia hateten.
Nune’e, nia husu ba Komisaun Terra no Propriedade atu hakotu disputa rai.
“Komisaun Terras Propriedade ne’ebé ohin ita fó pose iha knaar importante tebes, funsaun ida que importante rezolve ou atu hakotu disputa kona-ba ba rai nian,” Governante ne’e hato’o.
Nia dehan, komisaun ne’e nu’udar panel arbirtajen ida-ne’ebé ho papél importante atubele tulun komunidade ne’ebé hasoru disputa ba rai hodi bele hetan lia loos kona-ba sé mak sai na’in loos ba rai ne’ebé sira haksesuk maluk ba.
“Komisaun Terra no Propriedade iha mós kompeténsia atu deside kona-ba sé mak atu hetan títulu na’in ba rai no sai nain ba rai, Komisaun sei hamosu impaktu boot ba ema-nia moris tanba ho ligasaun ho rai pedasuk ida,” nia katak.
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Julia Chatarina




