Pe. Heri Soares, SVD*)
Ilustrasaun
Iha aviaun ida-nia laran mosu dezintendimentu entre inan-feton ida husi Europa no katuas Malae metan (negro) ida-ne’ebe tuur besik malu iha kadeira ida. Inan-feton ne’e sente la konfortavel tanba tuur besik loos ho katuas ida kulit metan. Inan-feton ne’e deside husu ba Aeromosa (Aeromoça, portugés) ka pramugari atu bele fó fali fatin mamuk seluk ba nia hodi tuur, tanba nia la gosta tuur besik Katuas Metan ne’e. Katuas ne’e kalma no nia sente katak inan-feton ne’e la gosta atu tuur besik nia.
Aeromosa ho fiar an kontaktu pilotu maibé pilotu dehan fatin mamuk seluk laiha ona. Maibé nia hakbesik an ba iha pilotu no konsege hetan duni fatin-tuur, iha ne’ebé sira deside muda katuas metan ne’e ba fali fatin ezekutivu nian. Aeromosa dehan ba katuas metan ne’e katak: favór ida ita-boot bele muda ba klase ezekutivu nian.
Katuas metan ne’e ho lian maka’as hatán; imi la hatene katak ha’u de’it mak ema ho kulit metan ne’ebe imi la gosta iha aviaun ne’e nia laran? Aeromosa nafatin haruka nia atu muda fatin no ikus nia konsege muda duni ba iha klase ezekutivu. Haree ida-ne’e, ema hotu iha aviaun laran basa-liman no haklalak tanba aeromosa ka pramugari foti desizaun ne’ebé mak justu.
Ida-ne’e hanesan ilustrasaun ida, maibé istória-badak ne’e ko’alia kona-ba buat barak mai ita. Buat importante husi istória ne’e katak Maromak rasik sempre buka maneira oinsá atu hatudu dalan ne’ebé mak di’ak mai ita. Dalaruma no dalabarak ema-ne’ebé hamutuk ka koñese ita husi parte esteriór ka kulit li’ur de’it maibé Maromak sempre haree ita-nia di’ak ne’ebé mak haksumik an hela iha ita-nia laran.
Tanba ne’e, lalika no labele ita deskobre ema ida liuhusi ninia parte esteriór de’it. Tanba iha ne’ebé Maromak haruka Nia oan mane mai iha mundu ne’e, fó an tomak no ikus mate iha ai-krús santa, hafoin Nia moris hias kontra hasoru satanas no sala-na’in sira mundu nian.
Sé mak Jesus Nazare ne’e?
Iha Livru Apóstolu sira-nian, ko’alia kona-ba Sarani Primeiru sira-nia reflesaun ba Jesus Kristu. Pedro hanesan Lideransa Másimu ne’ebé mak hatudu husi Jesus hodi brani fú testemuña ba Jesus hodi Dehan; “Imi hatene ona sá loos mak mosu iha rai Judeia tomak, hahu husi Galileia: Maromak halo espíritu Santu tun ba Jesus Nazare hodi haraik kbiit wa’in ba Nia. Jesus Nazare ne’e la’o lemorai hodi halo di’ak no fó matenek oioin ba ema hotu ne’ebé moris hela iha diabu nia liman tan Nia ho Maromak la’o hamutuk”.
Pedro haktuir fila-fali sira-nia hamutuk ho Jesus no obra sira-ne’ebe mak Jesus halo ona. No, esperiénsia moruk ne’ebé Pedro hetan bainhira hamutuk ho Jesus no nia belun sira mak esperiénsia asasinatu ne’ebé akontese ba Jesus. Ho ida-ne’e, Pedro dehan nu’udar testemuña;
“Ami fo lia-sasin katak ema sira hedi Nia iha Krús. Maibé Maromak haraik ba Nia moris hias, liu de’it loron tolu. Maromak haraik mós, Nia atu mosu, la’ós ba ema tomak, maibe ba sasin sira-ne’ebé Maromak fihir kedas hori uluk, katak mosu d’eit mai ami, ami-ne’ebe han hamutuk ho Nia, wainhira nia moris hi’asi“. “… Lia hotu ne’ebe profeta sira fó hatene sai kona-ba Jesus mak ida-ne’e: Tan Jesus nia naran, ema hotu-hotu ne’ebe fiar Nia, hetan duni perdua ba sira-nia sala“.
Pedro sai hanesan testemuña ne’ebé mak klaru kona-ba Jesus. Pedro Nia Evanjelizasaun mak Jesus ne’ebé nia koñese husi moris hias, husi mate nian hanesan sinál ida katak sira han hamutuk tiha ona. Ho testemuña Pedro nian ne’e hakarak mos motiva ita hotu-hotu tenke sai testemuña ba Jesus. Realidade hatudu katak ita la’ós atu sai testemuña hodi han hamutuk ho Jesus maibé ita-nia testemuña hanesan esperiénsia Jesus nia terus, mate no moris hias ne’ebé mak ita hasa’e iha It- nia Sakramemtu Eukaristia (Misa). Eukaristia hanesan sentru fiar ita Nian. Eukaristia Mak Fuan ba Ita fiar-na’in sira. Sinál klaru hatudu husi Jesus Ninia oferese an hodi salva ita.
Pergunta, seraké iha ita-nia moris loro-loron ita konsidera Sakramentu Eukaristia hanesan parte Integradu ida iha ita-nia moris nu’udar ema Kristaun hodi motiva ita atu sai testemuña ba Jesus hanesan Pedro?
Jesus nia Moris hias husi mate lori impaktu boot mai ita-nia moris hanesan ema kristaun ne’ebé fiar iha Nia. São Paulo iha nia karta ba sarani sira iha Colosso fó hanoin mós mai ita kona-ba impaktu husi Jesus Nia moris hias ne’ebe lori mai ita moris foun ida. Jesus moris hias ona, moris pasadu Jesus Nian sai ona Moris ida-ne’ebe sagradu. Ho nune’e, sé de’it mak fiar ona iha Kristu, nia sei moris hamutuk ho Kristu. São Paulo dehan: “Imi moris hias ho Kristu: Tan ne’e, imi sei tau de’it matan ba sasán leten nian. Iha lalehan Kristu moris, tuur iha Maromak sorin kuana“.
Pergunta ida tan mai ita mak ne’e; impaktu saida mak ita simu no sente wanhira ita selebra Jesus nia moris hias?
Evanjellu São João haktuir mai ita katak Jesus tenke moris hias husi mate hanesan saida mak hakerek Nanis ona iha Sagrada Eskritura. Bainhira rai sei nakukun, Maria Madalena ba iha Jesus nia rate no Nia la hetan Jesus Nia mate-isin, no rate laran mamuk hela. Nia buka Jesus iha nakukun laran, iha rate laran sai hanesan motivasaun ida-ne’ebe mak reál nu’udar ita umanu.
Ba Pedro, Maria Madalena haktuir kronolojia ne’ebe nia ba buka Jesus nia mate-isin; “Maromak foti ona Nia mate-isin mate iha rate laran no ami la-hatene nia oras ne’e rai iha ne’ebé“. Pedro ne’ebé rona katak rate Jesus Nian mamuk ona, nia konvida Jesus nia eskolante ne’ebé mak Jesus hadomi liu, hodi halai lalais ba rate atu identifika loloos katak tebes duni rate ne’e mamuk?
João hanesan líder karismátiku ida, nia ho lalais to’o uluk iha rate maibé la-tama ba rate laran. Nia fiar ba Pedro ne’ebé mak nu’udar lideransa Másimu iha irarkia sira-nian mak tama uluk ba rate laran no nia mós tama tuir ba, ikus sira na’in-rua haree no fiar katak rate oras ne’e mamuk ona. No, sira mós dehan Jesus moris hias ona hanesan saida mak hakerek nanis ona.
Jesus ema barak mak la-simu nia no ikus mai hetan oho tan husi ema Judeu sira. Dalabarak ita mós iha esperiénsia hanesan Jesus. Iha ita-nia moris iha sosiedade, ita-nia maluk barak mak la konsidera ita no respeita ita. No, sira konsidera ita hanesan buat la vale ida. Hanoin katak Jesus de’it mós hetan esperiénsia susar no terus.
Nia mak nu’udar atan ida-ne’ebé lori terus hotu ne’ebé ita iha. Maibé, ohin, Nia manán ona buat hotu no nia husu ita hotu nafatin la’o hamutuk ho Nia iha dalan ka Galileio moris ita ida-idak nian. Nia sempre buka no hatudu mai ita dalan hodi ba to’o fatin di’ak ne’ebé ita mehi. Hanesan nia dehan; “Iha ha’u aman Nia uma, iha fatin barak. Ha’u mai bolu ita hotu atu Nune’e iha ne’ebé ha’u iha ba, imi mós hamutuk ho ha’u” (João 14:2-3).
Leitura no Evanjellu loron ohin, bolu ita hotu-hotu hodi transforma ita-nia moris hanesan Jesus nia eskolante ne’ebé mak loos no loloos. Ita simu ona Nia liuhusi sakramentu batizmu no fiar katak ita-nia fiar bele moris no dezenvolve iha ita-nia moris loro-loron. Ho ida-ne’e, ita mós tenke brani fó testamuña katak ita loos duni moris no horik hamutuk ho Nia.
Nia, loos duni katak moris hias ona husi mate no haraik mai ita MORIS FOUNs foun ida. Ho esperansa ida katak ita ida-idak ne’ebe mak iha esperiénsia ona Nia mistériu salvasaun nafatin buka Nia iha ita-nia moris tomak. Nune’e, iha domingu páskua ka domingu resureisaun ne’e, ho Jesus nia moris hias mak lori MORIS FOUN ba ema ida-idak atu hafoun ida-idak nia moris.
Agradese nafatin ba Maromak Nia di’ak tomak. Otimizmu hodi dehan Jesus moris ona hamutuk ho ita. Obrigadu Maromak, ba susar no terus ne’ebé mak ami simu iha dalan moris nu’udar ema maksalak. Ita-Nia mistériu haluli ami, Ita-Nia mistériu haliban ami ohin no ba nafatin. Amin! BOA PÁSKUA BA ITA HOTU!
*) Hakerek-na’in atuál Pároku iha Parokia Nossa Senhora do Rosário de Fátima Uatolari-Darabai no daudaun ne’e hela iha Uatolari-Viqueque.
