DILI, 24 Maiu 2026 (TATOLI)—Diretór Servisu Apoiu Diagnóstiku Terapeutiku Hospitál Nasionál Guido Valadares, Vidal de Jesus Lopes, informa pasiente Francelino Roberto Tavares ne’ebé sofre Hemorragia Cerebral iha kakutak ne’e hakotu iis iha 21 Maiu 2026 iha HNGV, hafoin médiku sira iha ospitál Malázia haruka fila pasiente referida mai Timor-Leste.
“Los duni katak pasiente Francelino Roberto Tavares ho tinan 18 hakotu ona iis, nia sofre moras iha kakutak dezde tinan kotuk la’ós foin agora. Tanba tinan kotuk hetan tratamentu ba-mai iha ospitál to’o ba iha ospital rai-li’ur, tanba hetan moras Hemorragia Cerebral, mais seidauk hatene nia kazu lolo’os saida mak halo moras ne’e mosu. Dalabarak ema sira idade entre tinan 40 to’o tinan 50 ba leten, bele suspeita katak struck hemorragia, mais alin ne’e foin tinan 18. Ho nune’e, médiku ne’ebé mak haree presiza haree ninia kauza lolo’os husi hemorragia ne’e,” Vidal de Jesus Lopes hateten ba jornalista sira iha nia kna’ar fatin HNGV, Bidau Tokoh Baru, ohin.
Nia dehan, pasiente ne’e rasik médiku halo karta ba junta médiku aprova hodi ba halo tratamentu iha ospitál Malázia, entaun iha ne’ebá doutór sira deteta duni katak kauza lolo’os husi hemorragia ne’e katak mal formasaun iha kakutak laran.
“Ho nune’e, iha 09 Maiu 2026, ekipa médiku iha Malázia halo kedas intervensaun, antes halo intervensaun sira esplika ba familia kona ba risku benefisíu ba familia, no famili aseita halo operasaun, ne’e signifika antes halo operasaun tenke aseita husi família ho sentimentu informadu, klaru katak kualker intervensaun ba operasaun sempre iha risku,” nia informa.
Nia esplika, depois halo operasaun hetan duni katak kakutak máformasaun entaun muda ba ICU mais enfelizmente kondisaun drop.
“Entaun halo fali City Scan leno ulang fali hemorragia ne’e aumenta, depois halo fali intervensaun daruak mais nafatin. Entaun, pasiente ne’e tama iha krítiku nian koma apoiu de’it ho ventilador. Ho nune’e, ekipa médiku husi Malázia haruka fila-fali pasiente ne’e mai Timor, entaun mai baixa fali iha HNGV unidade ICCU, enfelismente iha 21 Maiu semana kotuk hakotu ona iis,” nia relata.
Nia haktuir, pasiente refere ho tinan 18 no nia moras ne’e foin mak deteta iha idade tinan 18 ne’e ho máformasaun provoka hemorragia iha kakutak.
“Kualker idade bele akontese moras sira-ne’e maibé maioria moras hemorragia selebral ba ema sira ho istória ne’e klaru, tensaun alta, diabetes ho fatór sira-ne’ebé iha ona,” nia dehan.
Antes ne’e, Diretóra Nasionál Servisu Hospitálar iha Ministeriu Saúde, Maria Santina Gomes, informa relasiona ho pasiente ne’ebé foin daudaun ospitál Malazia haruka fila mai iha Timor-Leste tanba kondisaun la permite atu halo tratamentu ba oin.
“Kondisaun pasiente nian la permite atu halo tratamentu tan ba oin, ne’e la’ós kestaun Ministeriu Saúde mak haruka fila, lae. Tanba iha ospital rai-li’ur sira iha regra rasik, bainhira doutór haree katak pasiente ne’e labele ona halo tratamentu, ospital iha rai-li’ur bele haruka fila-fali mai rai-laran, tanba haruka fila pasiente l iha relasaun ho Ministériu Saúde,” Maria Santina Gomes hateten.
Nia esplika, Governu liuhusi Ministériu Saúde haruka pasiente ba ospitál sira iha rai-li’ur intervensaun saida de’it médiku sira mak halo.
“Bainhira ita haruka pasiente ba rai-li’ur, ne’e regra ospitál nian mak haree. Intervensaun saida de’it ba ema-ne’ebé haree, moras banhira kondisaun dehan katak labele halo buat ida ona. Kuandu sira hatete mai dehan haruka pasiente fila ona, ami prosesu para nia bele fila mai Timor-Leste,” nia dehan.
Nia afirma, pasiente refere nia ho kondisaun máformasaun no baktéria iha nia kakutak, automatikamente labele halo buat ida. Entaun, parte Ministériu Saúde esforsu oinsá haruka pasiente ba halo tratamentu iha rai-li’ur.
“Maibé ospitál iha rai-li’ur mak dehan labele halo ona tratamentu, entaun oinsá tanba pasiente refere nia diagnosa ne’e hetan máformasaun iha kakutak. Ne’e kerdizer husi moris mai moras ne’e akontese ona. Pasiente refere ba halo tratamentu iha Malázia iha ospitál Prince Court Medical Center,” nia esplika.
Aman husi pasiente, António Tavares, hato’o agradesimentu ba Governu Timor-Leste liuhusi Ministériu Saúde ne’ebé mak haruka ona nia oan ba halo tratamentu iha ospitál rai-li’ur. Maibé nia sente triste uitoan tanba nia oan ba halo tratamentu iha ospitál rai-li’ur maib’e to’o ikus ema haruka mai fali de’it Timor.
“Ha’u preokupa loos ba akontesimentu ne’ebé mosu ba ha’u-nia oan. Ha’u mós agradese ba Estadu Timor-Leste. Pasiente ida ne’e uluk mai tama iha ne’e, deteta katak pendarahan otak, ita halo tratamentu iha HNVG ne’e kuaze fulan ida no alta di’ak ona. Maibé, iha doutór espesialista ne’e dehan labarik ne’e idade sei kiik-oan di’ak-liu ita halo tratamentu iha rai-li’ur para salva nia tanba nia futuru ne’e sei naruk,” António Tavares dehan.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
